Yoğun veri (Thick Data), büyük verinin (Big Data) göremediği iç görüyü yakalar... Büyük veri için sayılar, kodlar, tıklamalar önemliyken, yoğun veri için önemli olan şey, hikayeler, duygular ve ifade edilmeyen “gizli” alanlardır...

Analythick Kurucu Ortağı ve CEO’su, araştırmacı yazar Erdem Dağdemir’le “Yapay zeka çağında anlam inşa etmek” başlıklı yazı dizimizi sürdürüyoruz. Önceki yazımızı Big Data’nın artık tek başına yeterli olmadığı, Thick Data’nın da dikkate alınması gerektiği bir dönemde olduğumuz tespitiyle bitirmiştik. Bu yazıda Big Data, Thick Data ve Netnografi kavramlarını daha detaylı ele alıyoruz.

NİTELİK VE NİCELİK VERİLERİ

Kökleri çok geçmişe dayansa da gündelik hayatımıza akıllı telefonlar, bulut bilişim, nesnelerin interneti ve sosyal medya ile giren “Big Data” (Büyük Veri) kavramı artık yapay zeka, derin öğrenme ve otomasyonun da en büyük ve en temel yakıtı haline geldi.

Günümüzde neredeyse her şey dijitalleşti. İzlediğimiz videolar, kullandığımız akıllı saatler, telefonlarımızla yaptığımız alışverişler, sosyal medyadaki beğenilerimiz, kullandığımız uygulamalar ve internete bağlı olan her cihaz ile insanlık dijital dünyada her gün eksabaytlarca (1 milyar gigabayt) veri üretiyor.

Bu devasa boyuttaki makro, hızlı, akan ve çeşitlilik gösteren veri kümelerine “Big Data" deniyor. Bu büyük veri kümelerini dijital dünyanın hemen her alanında görmek mümkün. Tüketici davranışlarını, etkileşimlerini, alışkanlıklarını saptamak için veri analistler big dataya yönelmekte ve veri analizleriyle “anlamlı iç görüler” çıkarmaya çalışıyorlar.

Big Data, veri analistlerine “ne” olduğu, “ne zaman" olduğu ve “nerede” olduğu ile ilgili “kantitatif" (nicel) bilgiler verir. Örneğin bir videonun kaç kişi tarafından izlendiği, kaç beğeni aldığı, hangi dakikada videoyu izlemekten vazgeçildiği türü bilgiler bu sınıfa girer. Bir alışveriş sitesine kaç kişinin girdiği, kaç kişinin ürünü beğenip sepete attığı, kaç kişinin sepeti terk ettiği, kaç kişinin sitede ne kadar süre geçirdiği gibi…

Şimdi çok daha önemli hale gelen yeni bir data türü ortaya çıktı: “Thick Data” yani "yoğun Veri.”

Big data bize “ne” bilgisini veriyor ama “neden” ve “nasıl” sorularına yanıt veremiyordu. “Thick Data" ise bu noktada büyük bir açığı kapatacak, niteliğin de önemli olduğunu ispat edecek “kalitatif veri” (nitel) sunuyor.

Büyük verinin kaçırdığı duygusal bağları, kültürel kodları ve insan deneyimlerini yakalamak için yoğun verinin önemi giderek artmaktadır. Thick Data (Yoğun Veri) insan duygu ve motivasyonlarını, kültürel ve sosyal bağlamları, gizli ama ifade edilmeyen ihtiyaçları araştırır. Kısacası yoğun veri, büyük verinin göremediği iç görüyü yakalar. Büyük veri için sayılar, kodlar, tıklamalar önemliyken, yoğun veri için önemli olan şey, hikayeler, duygular ve ifade edilmeyen “gizli” alanlardır.

Büyük veri mevcut durumla ilgili bilgiler verir ama yoğun veri ile yeni bir ürün kategorisi yaratılabilir, bir ürünün insanda hangi duyguyu çağrıştıracağı bulunabilir.

Big Data ve Thick Data farkını bir örnekle açıklamak gerekirse:

Bir alışveriş sitesinde kullanıcılar bir ürünü beğeniyor, sepete ekliyor ama satın almadan terk ediyor.

- Big Data perspektifinden incelediğimizde “ne oldu” sorusunun yanıtı şu şekildedir: Ürünü sepete atma oranı %20, sepeti terk etme %70, sitede geçirilen süre beş dakika… Terk etme oranları vs… 18-24 yaş arası ve mobil giriş yapıyor. Peki alışveriş sitesi bu bilgilerle ne yapıyor? Algoritmaları devreye sokuyor ve satış için psikolojik ikna bildirimleri gönderiyor. (“Sana özel %10 indirim kuponu tanımlandı!”, “Şimdi alırsan kargo bedava!” veya “Sepetinde bir ürün unuttun!” gibi..)

- Thick Data perspektifinden bakıldığında sayıların ardındaki nedenlere odaklanılır. Örneğin kullanıcıların ürünleri arkadaşlarına göstermek için de sepete attıkları fark edilir. Bu sayede uygulamaya “arkadaşına sor” butonu eklenir.

Big Data (Büyük veri) ve Thick Data (yoğun veri) birlikte kullanıldığında çok daha etkili bir veri setine ve iç görüye ulaşılır. “Warm Data” yani “big data” sorunu tespit eder, “thick data” ise nedeni yakalar ve uyum içinde hareket başlar.

HIZ VE DERİNLİĞİ BİRLEŞTİREN KÖPRÜ: NETNOGRAFİ

İşte bu noktada, Big Data’nın hız ve ölçeğiyle, Thick Data’nın derinliğini birleştiren muhteşem bir köprü daha vardır: Netnografi (Dijital Etnografi.)

Geleneksel etnografide araştırmacılar insanları yaşam alanlarında gözlemlerken; netnografide insanların dijital ortamlardaki doğal davranışları; internet toplulukları, forumlar ve sosyal medya grupları incelenir. Katılımcılar bir araştırmaya dahil olduklarını bilmedikleri için tamamen filtresiz, yapaylıktan uzak ve gerçektirler.

Bir netnograf, şirketin kendi veritabanından çıkıp tüketicilerin "kendi aralarında özgürce konuştuğu" dijital alanlara sızar. Sözlükler, forumlar, kulüpler, şikayet siteleri, sosyal medya yorumları, veya Discord sunucuları gibi…

Yukarıdaki “sepet" örneğinden ilerlersek, sepete ürün atıp kaçan (sepeti terk eden) kullanıcılar için Netnografi’yi de dahil ettiğimizde, döngü kusursuz bir stratejiye dönüşür:

İnsanların o e-ticaret markası ya da genel olarak online alışverişteki sepet deneyimleri hakkında yazdıkları hikayelere, attıkları tweetlere, yaptıkları ironilere ve sergiledikleri ekran görüntülerine bakılarak “dijital iç görüye” ulaşılır.

Kısacası yöntem şu şekildedir :

- Big Data bize sayısal alarm verir (Ne oluyor ?)
- Netnografi dijital izleri araştırır (İnternette ne konuşuluyor ?)
- Thick Data ise “Kök Sebep” bilgisini verir. (Nedensellik)

Özetle; “Big Data” hacmi, “Thick Data” insanı, “Netnografi” ise o insanın dijital dünyadaki doğal maskesini ve kültürünü verir.

Bu üçlü sac ayağı nicel ve nitel veri analizleri ve gerçek bir iç görüye ulaşmak için çok önemlidir. Bir kurum, marka veya kuruluş bu analizleri yaptıktan ve çekirdek iç görüye ulaştıktan sonra tüm stratejik iletişim faaliyetlerini bu çekirdek iç görü ağırlık merkezinde inşa edebilir.

Anlam mimarisinin ne olduğunu, GEO döneminde yapay zekanın dijital dünyada verileri nasıl anlamlandırdığını ve marka, kurum ve kuruluşlar için veri setlerinin ne kadar önemli olduğunu konuştuk. Gelecek yazıda, insan, yapay zeka kullanımı ve değişen iletişim paradigmalarını konuşacağız…

Sinan Acıoğlu
babaocagi.com.tr