Sayıştay’ın Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2025 yılı denetimine ilişkin raporunda, hayvancılık kayıtlarının tutulduğu TÜRKVET Hayvan Kayıt Sistemi’yle ilgili kapsamlı tespitlere yer verildi. Rapora göre, zorunlu aşı uygulamasına tabi yaklaşık 2,5 milyon büyükbaş ile 35 milyon küçükbaş hayvana ilişkin sistemde aşı kaydı bulunamadı.
Denetimde bunun yanı sıra biyolojik açıdan olağan kabul edilmeyen yaş ve yavru kayıtları tespit edilirken, kayıtları güncel olmayan işletmelerin buzağı desteklerinden yararlandırıldığı belirtildi. Aşı, küpe ve uygulama ücretlerinden doğan 3,56 milyar liralık alacağın ise yalnızca yüzde 51’inin tahsil edildiği kaydedildi.
MERA GELİRLERİ PROJELERE AKTARILAMADI
Sayıştay raporunda yalnızca hayvan kayıtları değil, mera gelirlerinin kullanımına ilişkin de dikkat çeken bulgular yer aldı.
Mera Kanunu kapsamında mera, yaylak ve kışlaklardan elde edilen otlatma bedelleri ile ürün satış gelirlerinin yüzde 75’inin mera ıslahı ve geliştirilmesi amacıyla belediyelerin veya köy sandıklarının özel hesaplarına aktarılması gerektiği hatırlatıldı.
Ancak denetimde, bu hesaplarda biriken kaynakların amacına uygun biçimde kullanılamadığı tespit edildi. 2024 yılında Türkiye genelinde yalnızca Tokat’ta bir ortak mera ıslah projesi yürütüldüğü, 2025 yılında ise belediyeler ve İl Tarım ve Orman Müdürlüklerinin iş birliğiyle herhangi bir ortak mera ıslah projesinin hayata geçirilmediği belirtildi.
İncelenebilen 82 belediyenin özel hesaplarında 2023 yılında 18,2 milyon lira, 2024 yılında 20,8 milyon lira ve 2025 yılında 19,69 milyon lira mera geliri biriktiği kaydedildi.
Raporda, kaynakların kullanılamamasının nedenleri arasında Mera Yönetim Birliklerinin kurulamaması ve birlik bulunmayan yerlerde bu paraları kullanmaya yetkili mercilerin mevzuatta açık şekilde belirlenmemesi gösterildi.
MİLYONLARCA HAYVANIN AŞI KAYDI SİSTEMDE YOK
Sayıştay’ın hayvan kayıtlarına ilişkin incelemesinde ise TÜRKVET’te önemli miktarda eksik veri bulunduğu belirlendi.
Hayvan işletmelerinin her yıl en az yüzde 3’ünün denetlenmesi ve sığır cinsi hayvanlara 2025 yılında üç kez aşılama programı uygulanmasına rağmen, sistemde kayıtlı yaklaşık 2,5 milyon büyükbaş ile 35 milyon küçükbaş hayvan için herhangi bir aşılama işlemi kaydının bulunmadığı tespit edildi.
Raporda, hayvanların sistemde aktif görünmesine karşın gerçekte ölüm, kesim, satış veya işletme değişikliği nedeniyle sistemden düşürülmemiş olabilecekleri değerlendirildi.
Ayrıca aşılama programları sırasında işletmelerin üzerinde kayıtlı olduğu halde aşılanamayan hayvanlar için de herhangi bir işlem yapılmadığı belirtildi.
BİR ANNE HAYVANA 20-30 YAVRU KAYDI
TÜRKVET’teki yaş bilgilerinin incelenmesi de olağan dışı kayıtları ortaya çıkardı.
Sayıştay, biyolojik ve hayvancılık açısından makul kabul edilemeyecek yaşlarda görünen çok sayıda hayvan kaydı bulunduğunu belirtti. Olağan dışı yaşta görünen kayıtların, ölüm, kesim veya sistemden düşüm işlemlerinin zamanında yapılmadığına işaret ettiği ifade edildi.
Doğum kayıtlarında da benzer sorunlar tespit edildi. Bazı anne hayvanlara doğal üreme dönemleriyle bağdaşmayacak sayıda yavru kaydedildiği, kimi kayıtlarda tek bir anne hayvan için 20 ila 30 yavru bulunduğu aktarıldı.
Raporda, bu bulguların doğum ve yavru kayıtlarında yeterli kontrol ve doğrulama mekanizmasının bulunmadığını gösterdiği belirtildi.
GÜNCEL OLMAYAN KAYITLARLA DESTEK ÖDEMESİ
Sayıştay ayrıca işletme kayıtlarını güncellemeyen ve gerekli bildirimleri yapmayan işletmelerin mevzuatta öngörülen yaptırımlarla etkin biçimde ilişkilendirilmediğini tespit etti.
Rapora göre, bu işletmelerin güncel olmayan hayvan kayıtlarına rağmen buzağı desteklerinden yararlandırıldığı belirlendi.
İşletme kayıt defterlerinin tutulmaması, işletme plakalarının uygulanmaması ve tanımlama ile tescil işlemlerine yönelik kontrollerin kayıt hatalarını önlemede yeterli olmaması da raporda eleştirilen noktalar arasında yer aldı.
AŞI VE KÜPE İŞLEMLERİNDE 3,56 MİLYAR LİRALIK ALACAK
Denetimde, veteriner biyolojik ürünler ile hayvan tanımlama araçlarından elde edilen gelirlerin muhasebeleştirilme yöntemi de incelendi.
Rapora göre, küpe bedeli, aşı bedeli ve uygulama ücretlerinden 2025 yılı sonu itibarıyla toplam 3 milyar 560 milyon 914 bin 656 lira alacak oluştu. Destek ödemelerinin henüz gerçekleştirilmemesi nedeniyle bu tutarın 1 milyar 809 milyon 420 bin 918 lirası, yani yüzde 51’i mahsuplaşma yoluyla tahsil edildi.
Sayıştay, gelirlerin hizmetin verildiği tarihte değil, tahsilat gerçekleştiğinde muhasebeleştirilmesini dönemsellik ilkesine aykırı buldu. Bu uygulamanın dönemlere ilişkin gelirlerin gerçeği yansıtmamasına ve ticari mallar hesabının olduğundan yüksek görünmesine yol açtığı belirtildi.
Raporda, hizmetin fiilen sunulduğu tarihte gelir ve alacakların tahakkuk ettirilmesi, buna bağlı stok çıkışlarının da aynı dönemde muhasebeleştirilmesi gerektiği ifade edildi.