ABD’nin 2021 yılında Afganistan’dan çekilmesi Batı’da “savaşın sonu” olarak sunulsa da, Afgan halkı için çatışma yalnızca biçim değiştirdi. Dünya gözünü ülkeden çekerken Taliban, sessizce bireyi değil rejimi merkeze alan yeni bir hukuki düzen inşa etmeye başladı.
TALİBAN’DAN GİZLİ CEZA USUL KANUNU
Taliban yönetimi, 4 Ocak 2026 tarihinde 119 maddeden oluşan yeni Ceza Usul Kanunu’nu il mahkemelerine gönderdi. 10 bölüm ve üç kısımdan oluşan düzenleme kamuoyuna duyurulmadı, ulusal bir tartışmaya açılmadı. Kanun, birçok otoriter rejimde görüldüğü gibi gizlice yürürlüğe sokuldu ve toplumdan buna uyması beklendi.
SIZDIRILAN METİN ALARM VERDİ
The Diplomat’ın aktardığına göre, hak örgütleri ve Taliban denetimi altında çalışan az sayıdaki gazeteci, kanun metnini sızdırmayı başardı. Uzmanlar, düzenlemenin sıradan bir hukuk belgesi olmadığını; muhalefeti bastırmayı, toplumu kontrol altında tutmayı ve şiddeti meşrulaştırmayı amaçlayan otoriter bir sistemin temelini oluşturduğunu belirtiyor.
TEMEL HAKLAR YOK SAYILIYOR
Yeni kanunda avukata erişim, susma hakkı ve adil yargılanma gibi modern hukuk sistemlerinin temel güvencelerine yer verilmedi. Suçun ispatında itiraf ve tanıklık esas alınırken, zorla alınan ifadeler veya baskı altında verilen tanıklıklar için herhangi bir koruma mekanizması bulunmuyor.
İşkence ve kötü muamele iddialarıyla sıkça gündeme gelen Afgan güvenlik yapısı düşünüldüğünde, bu durumun teorik değil, doğrudan hayati bir tehdit oluşturduğu vurgulanıyor.
TOPLUM SINIFLARA AYRILIYOR
Kanun, Afgan toplumunu din âlimleri, elitler, orta sınıf ve alt sınıf şeklinde kategorilere ayırıyor. Her grubun hukuk karşısındaki konumu farklılaştırılıyor. Yoksul ve marjinal kesimler sert cezalarla karşılaşırken, gücü elinde tutanların yaptırımlardan büyük ölçüde muaf tutulduğu ifade ediliyor. Analistler, bunun bilinçli bir toplumsal kontrol stratejisi olduğuna dikkat çekiyor.
KÖLELİK VE DİNİ AYRIM YASALLAŞTI
Yeni düzenleme köleliği hukuken tanıyor ve “özgür” ile “köle” bireyleri yasalar önünde ayırıyor. Sadece Hanefi mezhebine mensup olanlar “gerçek Müslüman” kabul edilirken, diğer mezhep ve inanç grupları “sapkın” veya “yeni fikirli” olarak tanımlanıyor. Hanefi mezhebinden ayrılmak suç sayılıyor ve cezalandırılıyor.
LİDERE SINIRSIZ YETKİ
Kanun, Taliban liderine son derece geniş yetkiler tanıyor. “Yolsuz” veya “sapık” olarak nitelendirilen kişiler için idam cezasına onay verme yetkisi doğrudan lidere bırakılıyor. “İsyancı” ilan edilenler için ölüm cezası öngörülüyor. Bu hükümler, siyasi infazların yasal zemine oturtulduğu yönünde yorumlanıyor.
KADIN VE ÇOCUK HAKLARI AĞIR ŞEKİLDE SINIRLANDI
Düzenleme, kadın ve çocuk haklarını ciddi biçimde kısıtlıyor. Çocuk istismarına yalnızca ağır fiziksel zarar durumunda müdahale ediliyor. Babaların, çocuklarını 10 yaşından itibaren namaz kılmadıkları gerekçesiyle dövebileceği belirtiliyor. Kadınların ise eşlerinden izin almadan evden çıkmaları cezaya tabi tutuluyor. Dans etmek, dans izlemek ve “ahlaksız” sayılan mekanlar yasaklanıyor; bu tanım kuaförlerden kamusal alanlara kadar genişletilebiliyor.
BM’DEN UYARI
Birleşmiş Milletler Afganistan İnsan Hakları Özel Raportörü Richard Bennett, yeni ceza usul kanununun Afgan halkı için “son derece kaygı verici” sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu.
SAVAŞ BİTMEDİ, YÖNETİM DEĞİŞTİ
ABD’nin çekilmesinin ardından Afganistan’da barış ve normalleşme yerine, korku, eşitsizlik ve şiddetle yönetilen yeni bir düzen kuruldu. Taliban’ın yürürlüğe koyduğu Ceza Usul Kanunu, temel insan haklarını tehdit eden ve keyfi uygulamaların önünü açan bir dönemin habercisi olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, uluslararası toplumun bu süreci görmezden gelmemesi gerektiği konusunda uyarıyor.
Taliban'ın getirdiği diğer kurallar:
🔺Muhaliflere ölüm cezası.
🔺Muhalifleri ihbar etmeyenlere hapis cezası.
🔺Kemik kırılmadığı ya da deri yırtılmadığı sürece şiddet serbest.
🔺Vatandaşlara "günah" işleyenlere ceza verme yetkisi.
🔺Kız çocuklarının eğitimi yasak.
🔺Dans etmek ve dans edenleri izlemek yasak.
🔺Hanefi mezhebini terk etmek yasak.
