Orta Doğu’da artan tansiyon ve İran merkezli gelişmelerin küresel petrol piyasalarını sarsması, Ankara’yı yeniden “eşel mobil” seçeneğini masaya yatırmaya yöneltti. Ham petrol fiyatlarındaki sert yükselişin akaryakıt pompalarına doğrudan yansımasını önlemek isteyen ekonomi yönetiminin, geçmiş yıllarda uygulanan sistemi yeniden devreye almayı değerlendirdiği öğrenildi.
BAKANLIK BÜTÇE ETKİSİNİ HESAPLIYOR
Bloomberg’in haberine göre Hazine ve Maliye Bakanlığı, olası uygulamanın bütçe dengelerine etkisini analiz ediyor. Vergi gelirlerinde oluşabilecek kaybın boyutuna ilişkin teknik çalışmaların sürdüğü, kararın kısa süre içinde netleşmesinin beklendiği ifade ediliyor. Bakanlık cephesinden ise henüz resmi bir açıklama yapılmadı.
PETROLDE YÜKSELİŞ POMPAYA YANSIYOR
Küresel piyasalarda Brent petrolün varil fiyatı, İran’a yönelik operasyonların ardından yüzde 7’ye varan artışla 80 doların üzerine çıktı. Bölgedeki karşılıklı hamleler ve arz güvenliğine ilişkin kaygılar, enerji fiyatlarında yukarı yönlü baskıyı artırıyor.
Bu gelişmelerin iç piyasaya da zam olarak yansıması bekleniyor. Motorinde 6 lira 69 kuruşluk artış öngörülürken, benzin fiyatlarında da en az 3 liralık yükseliş gündemde.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, sosyal medya üzerinden yaptığı değerlendirmede, jeopolitik gelişmelerin tetiklediği petrol fiyat artışlarının enflasyon üzerindeki etkisini sınırlamak için çalıştıklarını belirterek müdahale sinyali verdi.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ YENİDEN GÜNDEMDE
Türkiye’de akaryakıt fiyatları; rafineri çıkış fiyatına Özel Tüketim Vergisi (ÖTV), Katma Değer Vergisi (KDV) ve dağıtım marjlarının eklenmesiyle belirleniyor. Normal koşullarda petrol fiyatlarındaki artış doğrudan pompa fiyatlarına yansıyor.
İlk kez 2018’de kur şokunun etkilerini azaltmak amacıyla devreye alınan eşel mobil sistemi, fiyat artışı kadar ÖTV indirimi yapılarak zamların tüketiciye yansıtılmamasını öngörüyor. Ancak bu yöntem, kamu maliyesi açısından vergi gelirinden feragat edilmesi anlamına geliyor.
Sistem en son 2021’in son ayları ile 2022’nin ilk döneminde uygulanmış, ardından sonlandırılmıştı. Küresel enerji piyasalarındaki yeni dalgalanma, söz konusu mekanizmanın yeniden devreye girip girmeyeceği sorusunu gündeme taşıdı.
