Ekonomist Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz, yılın ilk sekiz ayında enflasyonun yüzde 22,1 seviyesinde gerçekleştiğine dikkat çekerek akaryakıt fiyatlarındaki artışların ekonominin geneline yayılan etkilerini değerlendirdi. Yılmaz, eşelmobil uygulamasına rağmen motorinde fiyat artışının yüzde 82,4’e, benzinde ise yüzde 61,6’ya ulaştığını belirtti.
Akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin ulaşım maliyetleri üzerinden başta tarım ve imalat olmak üzere çok sayıda sektörü etkileyeceğini belirten Yılmaz, oluşan maliyet baskısının mal ve hizmet fiyatlarına da yansıyacağını ifade etti.
AKARYAKITTA VERGİ ARTIŞLARI KADEMELİ OLARAK SÜRÜYOR
Yılmaz, yıl başından bu yana akaryakıt alanında eşelmobil uygulamasının başlatılması, ÖTV desteğinin azaltılması ve motorin ile benzinde kademeli vergi artışına geçilmesi dahil olmak üzere beş temel düzenleme yapıldığını belirtti.
1 Ekim’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile 95 oktan benzinde litre başına ÖTV tutarının ekimde 7,90 lira, kasımda 11,36 lira, aralıkta ise 14,8277 lira olarak belirlendiğini hatırlatan Yılmaz, motorinde ise daha önce sıfırlanan ÖTV’nin eylülde 3 lira, ekimde 6 lira, kasımda 9 lira, aralıkta 12 lira ve Ocak 2027’de 13,9006 liraya yükseltilmesinin öngörüldüğünü söyledi.
Yılmaz, yeni düzenlemeyle benzinde daha önce KDV dahil 12,47 lira olması beklenen artışın 4 lira 15 kuruş olarak uygulandığını belirtti.
MOTORİNDE 100 LİRA SINIRI YENİDEN GÜNDEMDE
Benzinin litre fiyatının 85 lirayı, motorinin ise 98 lirayı aştığını belirten Yılmaz, uluslararası petrol fiyatlarında düşüş yaşanmaması halinde motorinin litre fiyatının ekim ayı içinde veya kasım başındaki ÖTV artışıyla yeniden 100 lirayı aşabileceğini ifade etti.
Yılmaz, özellikle doğu illerinde motorin fiyatlarının 99 lirayı geçtiğini ve 100 lira seviyesine yaklaştığını söyledi.
“AKARYAKIT FİYATLARINDAKİ ARTIŞIN ETKİSİ GİDEREK BÜYÜYOR”
Akaryakıt fiyatlarındaki artışın genel fiyat seviyesindeki yükselişin yaklaşık üç-dört katına ulaştığını belirten Yılmaz, bu durumun enflasyon üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Yılmaz’ın hesaplamasına göre akaryakıt fiyatlarındaki gelişmelerin eylül ayı enflasyonuna doğrudan katkısı yaklaşık 0,35 puan, ağustos-eylül dönemindeki birikimli katkısı yüzde 0,66, eylül sonu itibarıyla dokuz aylık birikimli katkısı ise 1,58 puan olacak.
Ulaştırma, gıda ve üretim maliyetleri üzerinden ortaya çıkacak ikincil etkiler de hesaba katıldığında akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin toplam enflasyona katkısının 7 puanı aştığını belirten Yılmaz, fiyatların ekim ayında düşmemesi halinde etkinin 8,5 puana kadar çıkabileceğini ifade etti.
“YIL SONU ENFLASYONU YÜZDE 32 CİVARINDA OLABİLİR”
Bu senaryonun gerçekleşmesini olası gördüğünü belirten Yılmaz, yıl sonu enflasyonunun yüzde 32 civarında oluşabileceğini öne sürdü.
Küresel belirsizliklerin yoğunlaştığı dönemde petrol fiyatlarının yükselme riskinin düşme ihtimalinden daha güçlü olduğunu savunan Yılmaz, enerji maliyetlerindeki artışın hem doğrudan hem de ikincil etkiler yoluyla fiyatları yukarı çekebileceğini söyledi.
Yılmaz, baz senaryoda enerji fiyatlarının yıllık enflasyonu 7-8 puan daha yukarı taşımasının düşük gelirli çalışanlar, emekliler ve yoksul hanelerin geçim maliyetlerini artıracağını belirtti.
TARIM VE SANAYİDE GİRDİ MALİYETLERİ ARTACAK
Akaryakıt zamlarının asıl riskinin ikincil etkiler yoluyla diğer mal ve hizmet fiyatlarında ortaya çıkacağını belirten Yılmaz, özellikle tarım ve imalat sanayisinde girdi maliyetlerinin yükseleceğini ifade etti.
Yılmaz, toplam talepteki yavaşlamaya rağmen maliyetlerdeki artışın sürdüğünü ve bunun geniş toplumsal kesimler ile üreticileri etkilediğini söyledi.
Yaşanan sorunun yalnızca akaryakıt fiyatlarındaki artıştan ibaret olmadığını belirten Yılmaz, gelişmelerin yaşam maliyetleri, üretim maliyetleri ve genel fiyat düzeyi üzerindeki etkisinin de dikkate alınması gerektiğini vurguladı.
Yılmaz, ÖTV oranlarının sıfırlanması, tarım ve reel sektörün girdi maliyetlerini destekleyecek teşvik politikalarının uygulanması ve enerji maliyetlerinden etkilenen yoksul hanelere yönelik sosyal yardımların artırılması çağrısında bulundu.
