ABD'de 13 Kasım Cuma günü hava trafik kontrol sistemlerinde yaşanan iletişim arızası, ülke genelinde havacılık sektörünü felç etti. Federal Havacılık İdaresi (FAA), teknik sorun nedeniyle ülke çapındaki havalimanlarında uçak kalkışlarını geçici olarak durdurdu. Dört saatten uzun süren kısıtlama binlerce seferin iptal edilmesine, 10 binden fazla uçuşun ise gecikmesine neden oldu.
Reuters ve Associated Press'in aktardığı bilgilere göre, ABD genelindeki 22 hava trafik kontrol merkezini etkileyen arıza sırasında uçaklar pistlerde bekletildi. Havada bulunan uçakların ise kontrollü şekilde iniş yapmasına izin verildi. Kalkış yasağının kaldırılmasıyla uçuşlar yeniden başlasa da operasyonların normale dönmesinin zaman alacağı bildirildi.
10 BİNDEN FAZLA UÇUŞ GECİKTİ, BİNLERCE SEFER İPTAL EDİLDİ
Uçuş takip platformu FlightAware verilerine dayandırılan haberlerde, kriz nedeniyle ABD bağlantılı 10 binden fazla uçuşun geciktiği belirtildi. İptal edilen seferlerin sayısı da binlerle ifade edildi. Al Jazeera'nın Reuters kaynaklı 13 Kasım tarihli haberinde 4 binden fazla uçuşun iptal edildiği bilgisi paylaşıldı.
Havacılık veri şirketi Cirium'un hesaplamalarına göre, uçuşların durdurulduğu saatten sonra ABD havalimanlarından kalkması planlanan yaklaşık 11 bin seferde 1,5 milyondan fazla yolcunun seyahat etmesi bekleniyordu. Söz konusu rakam, kriz nedeniyle doğrudan mağdur olan yolcu sayısını değil, aksaklıkların etkileyebileceği toplam seyahat hacmini ortaya koydu.
11 EYLÜL'DEN BU YANA ÜLKE GENELİNDEKİ EN BÜYÜK KALKIŞ DURDURMA KARARI
ABD'de ülke genelinde uçak kalkışlarının durdurulması oldukça nadir karşılaşılan bir uygulama olarak biliniyor. 11 Eylül 2001'deki terör saldırılarının ardından benzer bir karar alınmış, Ocak 2023'te ise FAA'nın bilgisayar sistemlerinde yaşanan arıza nedeniyle uçuşlar geçici olarak durdurulmuştu.
13 Kasım'da yaşanan son olay, 11 Eylül saldırılarından bu yana ülke genelindeki uçuş operasyonlarını etkileyen en önemli kalkış durdurma kararlarından biri olarak kayıtlara geçti.
REUTERS: ABD'NİN HAVA TRAFİK ALTYAPISI ALARM VERİYOR
Reuters'ın 14 Kasım tarihli analizinde, yaşanan kesintinin yalnızca geçici bir teknik arıza olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekildi. ABD'nin hava trafik kontrol altyapısında uzun süredir devam eden sorunların, ülkenin havacılık güvenliği ve operasyonel kapasitesi açısından ciddi endişelere yol açtığı belirtildi.
Haberde, FAA sistemlerinin dörtte üçünden fazlasının güvenlik veya işleyiş bakımından çeşitli zafiyetler taşıdığına ilişkin tespitlere yer verildi. Özellikle eski iletişim ağlarının yenilenmesinde yaşanan gecikmelerin, sistemin olası arızalara karşı dayanıklılığını olumsuz etkilediği vurgulandı.
YAPAY ZEKA SİSTEMİ KRİZİN NEDENİ Mİ?
İletişim arızasının ardından ABD'de hava trafik kontrolünde kullanılan yeni teknolojiler de tartışılmaya başlandı. ABD İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, eski altyapıya yeni teknolojilerin entegre edilmesinin sistem üzerinde aşırı yük oluşturmuş olabileceğini ifade etti.
Yetkililerin, yapay zeka destekli hava trafik yönetimi sisteminin yaşanan kesintiyle bağlantısını da araştırdığı bildirildi. Ancak söz konusu teknolojinin geliştiricisi Air Space Intelligence, arızanın kendi sistemlerinden kaynaklanmadığını açıkladı.
Öte yandan ilk incelemelerde herhangi bir siber saldırı bulgusuna rastlanmadığı belirtildi. Yetkililer, ülke genelinde uçuşları etkileyen teknik sorunun kesin nedenini henüz açıklamadı.
12,5 MİLYAR DOLARLIK MODERNİZASYON YATIRIMI YETERSİZ KALDI
Associated Press'in haberine göre, ABD Kongresi geçen yıl hava trafik kontrol altyapısının yenilenmesi amacıyla 12,5 milyar dolarlık kaynak ayırdı. Bu kapsamda eski bakır kabloların fiber optik altyapıyla değiştirilmesi ve iletişim sistemlerinin modernize edilmesi için çalışmalar başlatıldı.
Ancak ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, modernizasyon çalışmalarının tamamlanabilmesi için yaklaşık 30 milyar dolarlık ilave kaynağa ihtiyaç duyulduğunu açıkladı.
Eylül ayında ülkenin kuzeydoğusunda yaşanan bölgesel iletişim arızasının ardından kasım ayında bütün ülkeyi etkileyen kesintinin meydana gelmesi, ABD'nin hava trafik kontrol altyapısındaki eksiklikleri yeniden gündeme taşıdı.
KRİZ ULUSLARARASI UÇUŞLARI DA ETKİLEDİ
ABD'deki havacılık krizi, ülke içindeki seferlerin yanı sıra uluslararası uçuşlarda da aksamalara neden oldu. Reuters'ın haberine göre, Kanada ve Avrupa bağlantılı uçuşlarda da iptal ve gecikmeler yaşandı.
Havalimanlarında uçakların park alanlarını doldurması, uçuş ekiplerinin planlanan noktalara ulaşamaması ve aktarmalı seferlerin aksaması, krizin etkilerinin kalkış yasağının kaldırılmasının ardından da devam etmesine yol açtı.
Yaşanan gelişmeler hava kargo taşımacılığını da etkiledi. FedEx, olası operasyonel sorunları en aza indirmek amacıyla acil durum planlarını devreye almaya hazır olduğunu duyurdu.
ABD'DE UÇUŞLAR NORMALE DÖNDÜ MÜ?
14 Kasım sabahı itibarıyla FAA'nın ülke genelinde uyguladığı kalkış yasağı kaldırıldı ve uçuşlar yeniden başladı. Ancak kısıtlamanın sona ermesi, tüm havalimanlarında operasyonların tamamen normale döndüğü anlamına gelmiyor.
Havayolu şirketleri, uçakların ve uçuş ekiplerinin yeniden planlanması için çalışmalarını sürdürürken, yaşanan aksaklıkların bağlantılı seferlerde gecikmelere ve yeni iptallere neden olabileceği değerlendiriliyor.
Son gelişmelere ilişkin haberlerde, yeni bir ülke çapında kalkış durdurma kararı alındığına dair doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.
