Yapay zeka teknolojileri hayatın her alanına hızla girerken, bu teknolojilerin çevre üzerindeki görünmeyen etkileri de gündeme geliyor. Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yusuf Demir, yapay zeka uygulamalarının enerji tüketimi üzerinden oluşturduğu su ve karbon ayak izini Samsun özelinde hesapladı.
Demir’in teorik hesaplamalarına göre Samsun’da yapay zeka kullanımına bağlı toplam su tüketimi yıllık 1,1 milyar litre ile 3,8 milyar litre arasında değişebilir. Bu rakam nüfusa oranlandığında kişi başına düşen yıllık su ayak izi 785 litre ile 2 bin 714 litre arasında hesaplanıyor.
YAPAY ZEKA DOĞRUDAN SU TÜKETMİYOR AMA ETKİSİ BÜYÜK
Prof. Dr. Demir, yapay zekanın su ayak izinin henüz yaygın şekilde hesaplanmadığını ancak teorik olarak bunun mümkün olduğunu belirtti. Bu hesaplamada yalnızca yapay zekanın kullandığı elektrik değil, elektriğin üretilmesi sırasında kullanılan su ve veri merkezlerinin soğutulması gibi dolaylı unsurların da dikkate alınması gerekiyor.
Büyük dil modelleri ve derin öğrenme sistemlerinin yüksek enerji ihtiyacı bulunduğunu belirten Demir, elektrik üretiminde kullanılan su miktarının ise enerji kaynağına ve üretim bölgesine göre değiştiğini ifade etti.
Su ayak izinin mavi, yeşil ve gri su olmak üzere üç bileşenden oluştuğunu belirten Demir, yapay zekanın çevresel etkisinin hesaplanmasında enerji tüketimi, kullanılan su kaynakları, su kirliliği potansiyeli ve veri merkezlerinin soğutma sistemlerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
SAMSUN İÇİN MİLYARLARCA LİTRELİK HESAP
Samsun’un 2023 itibarıyla yaklaşık 1,4 milyon nüfusa sahip olduğunu belirten Demir, Türkiye’nin yıllık elektrik tüketiminin yaklaşık 300 TWh seviyesinde olduğunu ifade etti.
Samsun’un toplam elektrik tüketiminin Türkiye genelinin yüzde 1-2’si olduğu varsayımından hareket eden Demir, kentteki yıllık elektrik tüketimini 3-6 TWh aralığında değerlendirdi.
Termik santrallerde bir kWh elektrik üretimi için 0,3-0,6 litre arasında su tüketildiği varsayılırsa, Samsun’da elektrik üretimi için yıllık su tüketiminin 900 milyon litre ile 3,6 milyar litre arasında olabileceği hesaplandı.
Veri merkezleri açısından da yıllık 100 bin MWh enerji tüketiminin 200 bin ila 300 bin metreküp su tüketimine karşılık gelebileceği varsayılıyor. Bu da yaklaşık 200 milyon litre su anlamına geliyor.
Bu hesaplamalar bir arada değerlendirildiğinde Samsun’da yapay zeka ve bağlantılı enerji kullanımı nedeniyle toplam su tüketiminin 1,1 milyar litre ile 3,8 milyar litre arasında olabileceği belirtiliyor.
KİŞİ BAŞINA 2 BİN 714 LİTREYE KADAR ÇIKIYOR
Ortaya çıkan tahmini tabloya göre yapay zekanın Samsun’daki kişi başına yıllık su ayak izi 785 litre ile 2 bin 714 litre arasında değişiyor.
Prof. Dr. Demir, Türkiye’de kişi başına ortalama günlük su tüketiminin doğrudan ve dolaylı kullanım birlikte değerlendirildiğinde 4 bin ila 5 bin 500 litreye kadar çıkabildiğini belirterek, yapay zekanın oluşturduğu su tüketiminin de bu büyük tablonun içerisinde değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.
Demir, hesaplamaların tahmini olduğunu ve veri merkezi yoğunluğu, kullanılan enerji kaynakları, elektrik üretimindeki su kullanımı, yerel koşullar ve mevsimsel kuraklık gibi değişkenlerin sonuçları etkileyebileceğini vurguladı.
KARBON AYAK İZİ DE DİKKAT ÇEKİYOR
Yapay zekanın çevresel etkisi yalnızca su tüketimiyle sınırlı değil. Demir’in hesaplamalarına göre Samsun’da yapay zeka ve enerji üretimiyle bağlantılı yıllık karbon salınımı 1 milyon 240 bin ton ile 3 milyon 40 bin ton karbondioksit arasında olabilir.
Bu hesaplama, Samsun’un yıllık elektrik tüketiminin 3-6 TWh olduğu varsayımı ve bir kWh elektrik üretiminde ortalama 0,4-0,5 kilogram karbondioksit salındığı kabulü üzerinden yapıldı.
Kişi başına düşen yıllık karbon ayak izinin ise 0,89 ton ile 2,17 ton karbondioksit arasında olabileceği hesaplandı. Günlük karşılığı da yaklaşık 2,4 kilogram ile 5,95 kilogram karbondioksit arasında.
YENİLENEBİLİR ENERJİ KARBON YÜKÜNÜ AZALTABİLİR
Prof. Dr. Demir, karbon ayak izinin kullanılan enerjinin türüne ve kaynağına göre değişebileceğini belirtti. Yapay zeka modellerinin eğitilmesi ve çalıştırılması sırasında harcanan enerji ile bu enerjinin üretiminden kaynaklanan emisyonların hesaplamaya dahil edildiğini aktardı.
Özellikle fosil yakıtlardan üretilen elektriğin karbon salımını artırdığına dikkat çeken Demir, yenilenebilir enerji kullanımının yaygınlaşması halinde yapay zekanın oluşturduğu karbon ayak izinin azaltılabileceğini söyledi.
Demir ayrıca ulaştırma, konutların ısıtılması ve tarım gibi diğer faaliyetlerden kaynaklanan karbon salımlarının söz konusu hesaplamalara dahil edilmediğini belirterek, gerçek toplam karbon ayak izinin daha yüksek olabileceğine işaret etti.