Yapay zekâ kullanılarak geliştirilen deneysel bir ilaç, başlangıçta hedeflenmeyen bir etkisiyle bilim dünyasının dikkatini çekti. İdiyopatik pulmoner fibroz (IPF) hastaları üzerinde test edilen rentosertibin, bazı “yaşlanma saati” ölçümlerinde biyolojik yaş göstergelerini geriye çektiği belirlendi.
İlacı geliştiren Insilico Medicine’in gerçekleştirdiği Faz IIa çalışmasında farklı dozlarda rentosertib verilen hastalar ile plasebo grubu karşılaştırıldı. Araştırmacılar daha sonra katılımcılardan alınan kan örneklerini altı farklı biyolojik yaşlanma ölçümüyle inceledi.
EN DİKKAT ÇEKİCİ SONUÇ 30 MİLİGRAMLIK DOZDA ÇIKTI
Çalışmada kullanılan altı farklı yaşlanma saatinin tamamında rentosertib alan hastaların tahmini biyolojik yaş göstergelerinde düşüş görüldü. Plasebo grubunda ise aynı yönde belirgin bir değişiklik ortaya çıkmadı.
En dikkat çekici sonuç, günde iki kez 30 miligram rentosertib kullanan grupta elde edildi. Tedavinin dördüncü haftasında bu gruptaki hastaların bazı biyolojik yaş göstergelerinde yaklaşık 3-4 yıllık gerileme görüldü.
Yaşlanma ölçümlerinden birinde farkın yaklaşık 6 yıla kadar çıktığı belirtildi.
İLACIN ASIL HEDEFİ YAŞLANMA DEĞİLDİ
Rentosertib aslında yaşlanmayı yavaşlatmak amacıyla geliştirilmedi. İlaç, akciğer dokusunda kalınlaşma ve yara dokusu oluşumuyla ilerleyen idiyopatik pulmoner fibrozun tedavisi için tasarlandı.
İlacın hedef aldığı TNIK isimli proteinin fibrozis, kronik iltihaplanma ve hücresel yaşlanmayla ilişkili süreçlerde rol oynadığı düşünülüyor.
Insilico Medicine, TNIK’i hedefleyen molekülün geliştirilmesi sürecinde yapay zekâdan yararlandı. Şirketin kurucusu ve CEO’su Alex Zhavoronkov, bu yöntemi bir kilidin yapısını analiz edip ona uygun yeni bir anahtar tasarlamaya benzetiyor.
Şirket, hedefin belirlenmesinden ilaç adayının ortaya çıkarılmasına kadar geçen sürenin yaklaşık 18 ay sürdüğünü belirtiyor.
“YAŞLANMA GERİ ÇEVRİLDİ” DEMEK İÇİN HENÜZ ERKEN
Ortaya çıkan sonuçlar dikkat çekici olsa da rentosertibin insanlarda yaşlanmayı durdurduğu veya tersine çevirdiği henüz söylenemiyor.
Araştırmanın küçük bir hasta grubuyla gerçekleştirilmesi önemli bir sınırlama oluşturuyor. Üstelik çalışmaya sağlıklı bireyler değil, idiyopatik pulmoner fibroz hastaları katıldı.
Bu nedenle biyolojik yaş göstergelerindeki düşüşün doğrudan yaşlanma sürecindeki bir yavaşlamadan mı kaynaklandığı, yoksa ilacın akciğer hastalığı üzerindeki etkisinin diğer biyolojik ölçümlere de yansımasından mı ortaya çıktığı henüz bilinmiyor.
Başka bir ifadeyle, araştırma yaşlanmanın geri çevrildiğini değil, bu ihtimalin daha ayrıntılı araştırılması gerektiğini gösteriyor.
320 HASTAYLA DAHA KAPSAMLI TEST YAPILACAK
Insilico Medicine, elde edilen bulguların ardından daha geniş kapsamlı bir klinik çalışma başlatmayı planlıyor.
Çin’de 47 merkezde yürütülmesi planlanan araştırmaya 320 hastanın dahil edilmesi ve katılımcıların 52 hafta boyunca takip edilmesi bekleniyor.
Yeni çalışma, rentosertibin hem IPF üzerindeki etkilerini hem de biyolojik yaşlanmayla ilişkilendirilen göstergelerdeki değişimleri daha geniş bir hasta grubunda inceleyecek.
Şimdilik sonuçlar, yapay zekânın yalnızca yeni ilaçların keşfinde değil, geliştirilen bir ilacın daha önce öngörülmeyen biyolojik etkilerinin ortaya çıkarılmasında da kullanılabileceğini gösteren dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
