İstanbul Tuzla'daki tersanelerde çalışan işçiler, çalışma koşullarının yanı sıra barınma, ulaşım ve geçim sorunlarıyla karşı karşıya. Başka kentlerden çalışmak için İstanbul'a gelen işçilerin bir bölümü, taşeron patronlarının işlettiği pansiyonlarda veya çok sayıda kişinin aynı evi paylaştığı eski yapılarda kalıyor. Rutubet, tahtakuruları ve kalabalık yaşam koşulları nedeniyle işçiler yeterince dinlenemezken, yaşanan sorunların iş kazası riskini de artırdığı belirtiliyor.

Cumhuriyet'ten Hilal Tok'un haberine göre, Tuzla, İçmeler, Aydıntepe ve Esenyalı çevresinde tersane işçilerinin kaldığı çok sayıda pansiyon bulunuyor. 15 yıllık tersane işçisi Hasan, taşeron firmaların sahipleri tarafından işletilen bu pansiyonların zamanla farklı mahallelere yayıldığını, işçilerin önemli bölümünün eski ve bakımsız yapılarda yaşadığını anlattı.

BİR EVDE 15 İŞÇİ KALIYOR

Hasan, taşeronların işçi bulma ve çalıştırma düzeninde barınma imkânının da önemli bir yer tuttuğunu belirterek işçilerin kalacak yer bulma kaygısının işten ayrılmalarını zorlaştırdığını söyledi.

Bildiği bir pansiyonda kişi başına aylık ücretin 6 bin lira olduğunu aktaran Hasan, pansiyonun durumuna göre bu rakamın 7-8 bin liraya kadar çıkabildiğini ifade etti.

Hasan, geçmişte bu kadar fazla taşeron evinin bulunmadığını belirterek şunları söyledi:

“Bundan 10-15 yıl önce bu kadar fazla taşeron evi yoktu. Şimdi eski, belki de bölgenin en kötü binalarını ucuza alıyorlar, işçilere İstanbul koşullarına göre uyguna kiralıyor. Bu da taşerona yönelik bir bağımlılık yaratıyor.

Şöyle düşün: Kızdın, ‘Gideceğim’ diyorsun ama nerede kalacaksın? Bir sorun olduğunda tepki göstermek istiyorsun ama başka bir ev bulup taşınma şansın da zayıf.”

İşçilerin kaldığı odalara ranzalı yataklar yerleştirildiğini anlatan Hasan, bazı odalarda üç, bazılarında ise beş veya altı kişinin kaldığını belirtti. Bir evde toplam 15 kişinin yaşayabildiğini söyleyen Hasan, bazı binaların alt katlarındaki dükkânların da işçi pansiyonuna dönüştürüldüğünü aktardı.

TAHTAKURULARI NEDENİYLE CAMİ AVLUSUNDA UYUYORLAR

İşçilerin kaldığı evlerin önemli bölümünün eski ve nemli olduğunu belirten Hasan, deprem riski bulunan İstanbul'da bu yapıların durumunun ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Pansiyonlardaki sorunların yalnızca kalabalık ve rutubetle sınırlı olmadığını belirten Hasan, tahtakuruları nedeniyle geceyi dışarıda geçirmek zorunda kalan işçilerin de bulunduğunu anlattı.

Tersanede çalışan ve aynı zamanda öğrenci olan bir arkadaşının yaşadıklarını aktaran Hasan, şu ifadeleri kullandı:

“Bir arkadaş vardı, o da öğrenciydi. ‘Abi, özellikle yazın gece gidip cami avlusunda yatıyorum artık’ diyordu. Tahtakurularından dolayı kalamıyordu. Birçok arkadaştan da benzer şikâyetler geliyor. Evler eski, nemli ve her bakımdan sıkıntılı. Adam artık kalamıyor, yatamıyor. Sabah işe gelecek ama gece pansiyonda uyuyamadığı için çıkıp camide yatıyor.”

Hasan, pansiyonlarda işçilerin ısınmak için elektrikli soba kullandığını da belirterek bu koşulların sağlıksız yaşam ortamına neden olduğunu ifade etti.

İŞTEN AYRILAN İŞÇİ BARINMA YERİNİ DE KAYBEDİYOR

Taşeron pansiyonlarında kalan işçiler, iş ilişkileri sona erdiğinde barınma imkânlarını da kaybedebiliyor. Taşeronla iş ilişkisi biten işçinin pansiyondan ayrılması gerekiyor.

Hasan, bu durumun işçilerin ücret ve çalışma koşullarına ilişkin itirazlarını dile getirmelerini zorlaştırdığını söyledi. Geçim sıkıntısının yanında kalacak yer bulamama endişesinin de işçileri sessiz kalmaya ittiğini ve hareket alanlarını daralttığını belirtti.

PANSİYONLAR KAPATILIYOR, İŞÇİLER BARINACAK YER BULAMIYOR

Bölgedeki işçi pansiyonları, ruhsat yönünden belediye tarafından denetleniyor. Ruhsatsız olduğu belirlenen pansiyonlar mühürlenirken denetimlerde Kültür ve Turizm Bakanlığı ile işbirliği yapılıyor.

Ancak işçilerin barındırıldığı alanların denetiminin yalnızca ruhsatla sınırlı olmadığına dikkat çekiliyor. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işyerine bağlı dinlenme, yemek ve uyku alanlarını da işyeri kapsamında değerlendiriyor. Türkiye'nin taraf olduğu Uluslararası Çalışma Örgütünün (ILO) 155 sayılı Sözleşmesi de işverenin doğrudan veya dolaylı kontrolündeki alanları işyeri tanımı içerisinde ele alıyor.

Bu nedenle taşeronlar tarafından işçilere sağlanan pansiyonların iş organizasyonuyla bağlantısı ve işverenin bu alanlar üzerindeki kontrolü dikkate alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının denetim sorumluluğu da gündeme geliyor.

Hasan, sağlıksız koşullardaki pansiyonların işçilere daha iyi bir alternatif sunulmadan kapatılmasının çözüm olmadığını belirterek yaşadıkları sorunu şöyle anlattı:

“Pansiyonu kapatıyorsun, tamam, sağlık koşulları kötü olabilir. Ama devlet buna yönelik bir çözüm üretmiyor. Kiralar almış başını gitmiş. Bu insanların çoğunun memleketinde çoluğu çocuğu var ama kendisi burada kalıyor. Bunların kalabileceği bir ortam sağlamıyorsun. İnsanlar mecburiyetten kalıyor, keyfinden gelip oralarda kalmıyor.

Geçen hafta bir grup arkadaş pansiyon kapatıldığı için çıkmak zorunda kaldı. Dükkândan bozma bir yerde yıllardır kalıyorlardı. Ancak gidecekleri yerler daha uygun değil. Ayrıca kalacak yer sıkıntısı olmuş. Yani çık diyorlar ama bir çözüm de sunmuyorlar. Belediye denetimini yapsın, gerekli önlemler alınsın. Ama bu insanların nerede kalacağı da gündeme gelmeli. Bir yeri kapatmak tek başına çözüm değil. Yetkili kurumların işçilerin sağlıklı koşullarda barınabilmesi için bir çözüm üretmesi gerekiyor.”

DİNLENEMEYEN İŞÇİLERİN KAZA RİSKİ ARTIYOR

Tersanelerde sabah 08.30'da iş başı yapan işçilerin yalnızca çalıştıkları günler için sigortalarının yapıldığı belirtiliyor. İşe gitmedikleri her günün eksik yevmiye anlamına gelmesi nedeniyle işçiler, aylık ücretlerini tamamlayabilmek için sık sık fazla mesaiye kalıyor.

Ancak uzun çalışma saatleri ve sağlıksız barınma koşulları nedeniyle yeterince dinlenemeyen işçilerin iş kazası riski artıyor.

Hasan, iş yoğunluğunun fazla olduğu dönemlerde işçilerin akşam saat 20.00'ye kadar çalışabildiğini belirterek şöyle konuştu:

“İş olduğu zaman işçi en az akşam sekize kadar çalışıyor. Mesaiye kalıyor. Eve gidince saat dokuz oluyor. Rahat rahat dinlenebileceği bir durum yok. Gurbetçi bir işçi sürekli işe gelip gidiyor. Bazı arkadaşlar var, 30 günde 30 gün işe geliyor.”

Tersanelerde elektrik çarpması, yüksekten düşme, yangın ve çeşitli sıkışma kazalarının yaşanabildiğini anlatan Hasan, yaklaşık 25 gün önce düz bir yolda yürürken düşen bir işçinin ayağının sıkışarak ağır yaralandığını aktardı. İşçinin kendi başına yürüyemeyecek durumda olduğunu ve başka kişiler tarafından götürüldüğünü belirten Hasan, yorgunluk ve dikkat dağınıklığının kazalara zemin hazırlayabildiğini söyledi.

Bazı tersanelerde fazla mesaiye ilişkin 60 saat sınırının bulunduğunu ancak uygulamanın iş yoğunluğuna göre değişebildiğini de ifade etti.

Tuzla'daki bir tersanede çalışan İş Güvenliği Uzmanı Eren Can da çok sayıda iş kazası yaşandığını ve yeterince dinlenememenin önemli bir risk oluşturduğunu savundu.

Can, “Hem çalışma saatlerinin uzunluğu, fazla mesailer hem de yaşam koşullarının yeterince dinlenmeye uygun olmaması dalgınlıklara sebep olabiliyor. Bu da iş kazalarını kaçınılmaz kılabiliyor” dedi.

İŞ KAZALARI VE ÖLÜMLER DEVAM EDİYOR

Hasan, tersanelerde iş kazalarının geçmiş yıllara göre azaldığını ancak ölümlü kazaların ve yaralanmaların sürdüğünü belirtti.

Daha önce çalıştığı bir tersanede bir işçinin vinçler arasında sıkışarak hayatını kaybettiğini anlatan Hasan, kimliği kamuoyuna yansımayan yabancı uyruklu göçmen işçinin ölümünün ardından vinçlere sensör takıldığını söyledi.

Başka bir tersanede ise geri geri gelen kamyonun çarptığı işçi Recep Çeper'in yaşamını yitirdiğini aktaran Hasan, bu tür kazaların önceden alınabilecek önlemlerle engellenebileceğini ifade etti.

Hasan, işçilerin yalnızca ölümle değil, çalışamayacak duruma gelmelerine neden olan yaralanmalarla da karşı karşıya kaldığını belirterek yakın zamanda bir arkadaşının elinden yaralanarak ameliyat olduğunu, başka bir işçinin ise düşerek belini kırdığını anlattı.

İHRACAT ARTIYOR, İŞÇİLERİN YAŞAM KOŞULLARI DEĞİŞMİYOR

Gemi inşa sanayisinin Türkiye'de büyüyen sektörler arasında yer aldığı belirtilen haberde, Gemi, Yat ve Hizmetleri İhracatçılar Birliği verilerine de yer verildi.

Buna göre gemi ve yat ihracatı 2025 yılında yüzde 17,4 artarak 2 milyar 243 milyon 952 bin dolara yükseldi ve yıllık bazda tarihinin en yüksek seviyesine ulaştı.

Global Order Book 2026 verilerine göre ise Türkiye, 24 metre ve üzerindeki süper yat üretiminde İtalya'nın ardından dünya ikincisi oldu.

Ancak Hasan, sektördeki büyümenin işçilerin yaşam koşullarına ve ücretlerine yansımadığını belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:

“Biz üretiyoruz, bu ihracatın artmasına sebep biz işçileriz ama biz barınma sorunumuzu bile çözemiyoruz. Sektördeki büyüme bizim ücretlerimize yansımıyor. Son iki-üç senedir ücretler çok düşük. İşin yoğunluğu ve sektörün durumu ne olursa olsun, işçinin alım gücü aynı şekilde artmıyor.”

AVUKAT ATAN: PANSİYONLAR İŞ ORGANİZASYONUNUN BİR PARÇASI

Sol Parti’den emekliler için miting çağrısı: İlk adres Kartal, ardından Ankara!
Sol Parti’den emekliler için miting çağrısı: İlk adres Kartal, ardından Ankara!
İçeriği Görüntüle

Tersanelerde iş kazası geçiren çok sayıda işçinin avukatlığını yapan Orhan Atan, işçilerin barındırıldığı pansiyonların önemli bir bölümünün kaçak yapılar olduğunu belirtti.

Atan, bazı pansiyonların işyeri olarak değerlendirilmesi nedeniyle belediyeler tarafından ruhsat yönünden denetlendiğini, ancak işçilerin barındırılmasının mevzuatta çoğu zaman mülk sahibinin taşınmazını kiraya vermesi şeklinde ele alındığını ve bu nedenle denetim dışında kalabildiğini söyledi.

Pansiyonların kayıt dışılıktan çıkarılması ve tersanelerin iş organizasyonunun bir parçası olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunan Atan, denetim ve takibin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının da sorumluluğunda olduğunu ifade etti.

Atan, “Çalışma Bakanlığı’nın bir sorumluluğu elbette var. Burası şantiye gibi, doğrudan işyeri tarafından tedarik ediliyor. Mevzuata göre Bakanlık ‘biri kiralamış’ deyip geçiyor ama bu pansiyonlar işin bir parçası, devamı. Taşeron sahibi işçilere kiralıyor buraları.

Burada işçilerin kaldığının bildirilmesi, takip edilmesi, denetime tabi tutulması lazım. Ruhsatlı işçi konaklaması olmalı, şantiye gibi değerlendirilmeli. Bu kayıt dışılıkları ortaya çıkarıp denetlemek de Çalışma Bakanlığının sorumluluğunda” dedi.

BAKANLIK BİLGİ TALEBİNİ TİCARİ SIR GEREKÇESİYLE REDDETTİ

İşçilerin pansiyonlardaki barınma koşulları ve tersanelerdeki iş güvenliği denetimlerine ilişkin sorular Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına da yöneltildi.

Ancak Bakanlık, soruların istatistiki nitelikte olmasına rağmen yanıtların işyerlerine ait ticari bilgiler ve gerçek kişilere ilişkin kişisel veriler içerebileceğini gerekçe göstererek bilgi vermedi.

Bakanlığın bu kararına karşı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çerçevesinde üst kurula itirazda bulunuldu.

DENETİMLERDE İKİ PANSİYON MÜHÜRLENDİ

Tuzla Belediyesi, 2025-2026 yıllarında işçilerin kaldığı yerlere yönelik denetimlerle ilgili sorulara yanıt verdi. Belediye, Kültür ve Turizm Bakanlığı ekipleriyle birlikte tersaneler bölgesinde işçilerin barınması amacıyla kullanılan alanlarda denetim ve incelemeler yürütüldüğünü bildirdi.

Açıklamaya göre yakın zamanda mevzuata aykırılıklar nedeniyle iki pansiyon mühürlendi. Denetimlerin belediyeye ulaşan ihbar ve şikâyetler doğrultusunda gerçekleştirildiği belirtildi.

Belediye yanıtında, işçilerin kaldığı bazı yerlerin resmî olarak pansiyon veya ticari işletme statüsünde bulunmadığına da dikkat çekti. Bu adreslerin şahıslar tarafından konut olarak kiralandığı ve işçilerin kira sözleşmesiyle ikamet ettiği tespit edildi.

Tuzla Belediyesi, konut statüsündeki yerlere doğrudan müdahalenin Türk Ceza Kanunu'nun 116'ncı maddesi kapsamında konut dokunulmazlığını ihlal suçu oluşturabileceğini belirtti. İlgili yerlere gerekli bildirimlerin yapıldığı ve konut olarak görünen ancak fiilen toplu işçi barındırma veya günübirlik konaklama amacıyla kullanılan yerlerin yasal takibi için Tuzla Kaymakamlığı ve ilgili kurumlarla çalışma yürütüldüğü kaydedildi.

Belediye, yetki alanındaki iş yeri açma ve çalışma ruhsatına tabi konaklama tesislerinin imar, yangın ve hijyen standartlarına uygunluğunu periyodik olarak ve şikâyetler doğrultusunda denetlemeyi sürdürdüğünü bildirdi.

Ancak mühürlenen pansiyonlarda kalan işçilerin nereye gittiği ve hangi koşullarda barınmaya devam ettiği sorusu gündemdeki yerini koruyor.

İŞÇİLER İÇİN SOSYAL KONUT VE YURT TALEBİ

Tersaneler bölgesinde işçi örgütlenmesi çalışmalarını yürüten BARET (Tersane İşçilerinin Sesi Platformu), barınma sorununun yalnızca denetim ve mevzuata aykırı yapıların kapatılmasıyla çözülemeyeceğine dikkat çekti.

Platform sözcüleri, barınmanın piyasa ve rant meselesi olmaktan çıkarılarak sosyal hak olarak ele alınması gerektiğini belirtti. İşçilerin aldıkları ücretlerle en ucuz ve sağlıksız barınma koşullarına mahkûm edildiğini ifade eden platform, devletin ve yerel yönetimlerin sosyal konut politikaları geliştirmesini istedi.

Öğrenci yurtlarına benzer şekilde işçi yurtlarının açılmasını talep eden platform, bu alanlarda temizlik, yemek, sıcak su ve ulaşım gibi temel ihtiyaçların karşılanması gerektiğini vurguladı.

Özellikle Tuzla ve Yalova gibi başka kentlerden gelen tersane işçilerinin yoğun yaşadığı bölgelerde bu tür düzenlemelerin önemli bir rahatlama sağlayabileceği belirtildi.

Platform, taşeron firmaların da özellikle başka kentlerden gelen işçilerin barınma haklarını güvence altına alması gerektiğini kaydetti.

Açıklamada, taşeron evlerinin işçilerin yaşamını kısıtlayan bir düzene dönüştüğü, çalışanların sabah servislerle alınıp akşam mesai bitiminde evlerine bırakıldığı ve hafta sonu ya da resmî tatil gibi haklarının göz ardı edildiği ifade edildi.

Sorunun çözümü için yerel yönetimlerin, işverenlerin ve çalışanların ortak çalışma yürütmesi ve işçilere insanca barınma koşulları sağlanması gerektiği vurgulandı.

Haberde kimliğinin açıklanmasını istemeyen işçi Hasan'ın adı değiştirilmiştir.