Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılına ilişkin “Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması” sonuçlarını açıkladı. Verilere göre Türkiye’de gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması, bir önceki yıla kıyasla 328 milyar 607 milyon TL artarak 980 milyar 428 milyon TL’ye yükseldi. Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı ise 2024 yılında yüzde 1,46 iken 2025 yılında yüzde 1,55 olarak gerçekleşti.
AR-GE HARCAMALARININ YÜZDE 65’İ ŞİRKETLERDEN
2025 yılında Ar-Ge harcamalarında en büyük payı yüzde 65 ile mali ve mali olmayan şirketler aldı. Yükseköğretim kurumlarının payı yüzde 30,3 olurken genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı yüzde 4,7 olarak kaydedildi.
Ar-Ge harcamalarının dağılımında personel giderleri de önemli yer tuttu. Personel harcamaları, toplam Ar-Ge harcamalarının yüzde 58,8’ini oluşturarak en büyük harcama kalemi oldu.
Ar-Ge faaliyetlerinin finansmanında da mali ve mali olmayan şirketler ilk sırada yer aldı. Toplam harcamaların yüzde 52,5’i bu şirketler tarafından karşılandı. Genel devletin finansmandaki payı yüzde 31,1, yükseköğretimin payı yüzde 14,1, yurt dışı kaynakların payı yüzde 2,3 oldu. Diğer yurt içi kaynakların payı ise yaklaşık yüzde 0,01 olarak hesaplandı.
317 BİN 982 KİŞİ AR-GE PERSONELİ OLARAK ÇALIŞTI
Tam zaman eş değeri (TZE) esasına göre 2025 yılında toplam 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak görev yaptı. Personelin sektörlere göre dağılımında yüzde 67,9 ile mali ve mali olmayan şirketler ilk sırada yer aldı. Yükseköğretimin payı yüzde 29,0, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı ise yüzde 3,0 oldu.
Aynı yıl TZE cinsinden kadın Ar-Ge personeli sayısı 108 bin 453 olarak kaydedildi. Kadınlar toplam Ar-Ge personelinin yüzde 34,1’ini oluşturdu. Kadın personelin sektörlere göre oranı yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak gerçekleşti.
AR-GE PERSONELİNİN YÜZDE 31’İ DOKTORA MEZUNU
Ar-Ge personelinin öğrenim durumuna göre dağılımında lisans mezunları yüzde 40,6 ile ilk sırada yer aldı. Doktora veya eş değeri eğitim seviyesine sahip personelin oranı yüzde 31,0, yüksek lisans mezunlarının oranı ise yüzde 19,4 oldu. Meslek yüksekokulu mezunları yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyine sahip olanlar yüzde 4,1 pay aldı.
TZE cinsinden Ar-Ge personelinin eğitim durumuna göre dağılımında da lisans mezunları yüzde 49,6 ile ilk sırada bulundu. Doktora veya eş değeri eğitim seviyesine sahip personelin oranı yüzde 21,4, yüksek lisans mezunlarının oranı yüzde 18,5 olarak belirlendi. Meslek yüksekokulu mezunları yüzde 5,9, lise ve altı eğitim düzeyindekiler ise yüzde 4,6 pay aldı.
AR-GE HARCAMALARINDA İSTANBUL İLK SIRADA
İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) 2. Düzey verilerine göre 2025 yılında Ar-Ge harcamalarının en yüksek olduğu bölge İstanbul oldu. Türkiye’deki toplam Ar-Ge harcamalarının yüzde 31,8’i TR10 (İstanbul) bölgesinde gerçekleştirildi.
İstanbul’u yüzde 30,0 ile TR51 (Ankara), yüzde 9,5 ile TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesi takip etti.
Ar-Ge personelinin bölgelere göre dağılımında da İstanbul ilk sırada yer aldı. Toplam personelin yüzde 32,2’si TR10 (İstanbul), yüzde 19,8’i TR51 (Ankara), yüzde 8,4’ü ise TR42 bölgesinde istihdam edildi.
AR-GE MERKEZLERİNDE HARCAMALARIN YÜZDE 54,9’U YAPILDI
Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği 637 milyar 252 milyon TL tutarındaki Ar-Ge harcamasının yüzde 54,9’u Ar-Ge merkezlerinde yapıldı. Bu merkezlerde gerçekleştirilen harcamaların yüzde 89,5’i ise 250 ve üzeri çalışanı bulunan girişimlere ait oldu.
İMALAT SANAYİSİNDE YÜKSEK TEKNOLOJİ ÖNE ÇIKTI
İmalat sanayisinde Ar-Ge faaliyeti yürüten girişimlerin teknoloji düzeylerine göre dağılımı incelendiğinde, 2025 yılında gerçekleştirilen 322 milyar 656 milyon TL tutarındaki harcamanın yüzde 47,7’sinin yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren girişimlere ait olduğu görüldü.
Toplam imalat sanayi Ar-Ge harcamalarının yüzde 40,7’si orta yüksek teknoloji, yüzde 7,2’si orta düşük teknoloji, yüzde 4,4’ü ise düşük teknoloji alanındaki girişimler tarafından gerçekleştirildi.
İmalat sanayisinde Ar-Ge faaliyeti yürüten girişimlerdeki araştırmacı sayısında ise orta yüksek teknoloji alanında çalışanlar ilk sırada yer aldı. 2025 yılında bu alanda 32 bin 399 araştırmacı istihdam edildi. Yüksek teknoloji faaliyetlerinde bulunan girişimlerdeki araştırmacı sayısı 23 bin 298 oldu.
Tam zaman eş değeri cinsinden araştırmacı sayısında da 29 bin 697 kişiyle orta yüksek teknoloji faaliyetinde bulunan girişimler ilk sırada yer aldı.
DOLAYLI AR-GE TEŞVİKLERİNİN PAYI YÜZDE 26,5’E ÇIKTI
Mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları içindeki dolaylı Ar-Ge teşviklerinin payı, 2015 yılında yüzde 14,8 seviyesindeyken 2025 yılında yüzde 26,5’e yükseldi.
Aynı dönemde mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları da önemli ölçüde arttı. 2015 yılında 11,2 milyar TL seviyesinde olan harcamalar, 2025 yılında 637,3 milyar TL’ye ulaştı.
