Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin bir Ukrayna askeri birliğini Ukrayna İsyan Ordusu’nun (UPA) kahramanları adına yeniden adlandırmasını gerekçe göstererek, kendisine verilen Beyaz Kartal Nişanı’nı geri aldığını açıkladı. Karar, Polonya ile Ukrayna arasındaki ilişkilerde uzun süredir devam eden tarihi anlaşmazlıkları yeniden gündeme taşıdı.
KONFERANS ÖNCESİNDE GELDİ
Nawrocki’nin kararı, Polonya’nın Gdansk kentinde düzenlenecek Ukrayna’nın yeniden inşası konulu uluslararası konferanstan yalnızca birkaç gün önce alındı.
Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan açıklamada Nawrocki, “Ukrayna Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki bir birliğe ‘UPA Kahramanları’ adının verilmesine onay vermesi nedeniyle Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’den Beyaz Kartal Nişanı’nın geri alınmasına karar verdim” ifadelerini kullandı.
Polonya lideri, kararın Ukrayna halkına yönelik olmadığını vurgulayarak, bunun Varşova’nın Ukrayna’ya yönelik güvenlik politikalarında bir değişiklik anlamına gelmediğini belirtti.
Zelenski’nin ofisinden ise karara ilişkin ilk etapta herhangi bir açıklama yapılmadı.
KİEV: BU STRATEJİK BİR HATA
Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha, Polonya’nın kararını 'stratejik hata' olarak nitelendirdi.
Sybiha sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Polonya tarafının çözüm aramak yerine bu anlaşmazlığı kabul edilemez ve uygunsuz bir seviyeye taşımayı tercih etmesinden üzüntü duyuyoruz. Hiçbir yabancı ülkenin cumhurbaşkanı bizim tarih anlayışımızı belirleyemez” ifadelerini kullandı.
Polonya Başbakanı Donald Tusk ise tansiyonun düşürülmesi çağrısında bulundu. Cumhurbaşkanı Nawrocki’nin siyasi rakibi olan Tusk, iki liderin de duygusal tepkiler yerine itidalli davranması gerektiğini belirterek, “Polonya ile Ukrayna arasındaki gerilim Putin’i memnun ediyor ve müttefiklerimizi şaşırtıyor. Cephe hattı başka yerde” dedi.
TARİHSEL ANLAŞMAZLIK
Polonya, Rusya-Ukrayna savaşının başlamasından bu yana Kiev’in en güçlü destekçilerinden biri olmasına rağmen, son yıllarda iki ülke arasında çeşitli sorunlar yaşanıyor. Ukraynalı mültecilere yönelik toplumsal yorgunluk, tahıl ithalatı tartışmaları ve İkinci Dünya Savaşı dönemine ilişkin tarihsel anlaşmazlıklar ilişkiler üzerinde baskı oluşturuyor.
Anlaşmazlığın merkezinde yer alan Ukrayna İsyan Ordusu (UPA), bazı Ukraynalılar tarafından Sovyetler Birliği ve Nazi Almanyası'na karşı mücadele eden, ülkenin bağımsızlık mücadelesinin sembollerinden biri olarak görülüyor.
Ancak Polonya açısından UPA, 1943-1945 yılları arasında Volhinya ve çevresinde yaşanan katliamlarla özdeşleşiyor. Varşova yönetimine göre Ukraynalı milliyetçiler tarafından gerçekleştirilen saldırılarda yaklaşık 100 bin Polonyalı hayatını kaybetti. Olaylar sırasında binlerce Ukraynalı da misilleme saldırılarında öldürüldü.
TARTIŞMA NASIL BÜYÜDÜ?
Tartışmalar, Zelenski’nin Mayıs ayında yayımladığı kararnameyle Rus güçlerine karşı savaşan bir Ukrayna özel kuvvetler birliğinin adını UPA’ya atfen değiştirmesiyle yeniden alevlendi.
Karar, Polonya’da siyasi görüş ayrılıklarının ötesinde geniş tepki topladı. Eski Polonya Cumhurbaşkanı ve Nobel Barış Ödülü sahibi Lech Wałęsa da Ukrayna bayrağı rozeti taşımayı bırakacağını açıklayarak, Rusya’ya karşı mücadelesinde Ukrayna’yı desteklemeyi sürdürse de Zelenski’ye desteğini çektiğini duyurdu.
ÖDÜL NE ZAMAN VERİLDİ?
Zelenski’ye Beyaz Kartal Nişanı, 2023 yılında dönemin Polonya Cumhurbaşkanı Andrzej Duda tarafından verilmişti. Nişan, iki ülke arasındaki ilişkilerin geliştirilmesine, Avrupa’da demokrasi, barış ve güvenliğe katkıları ile 'devredilemez insan haklarının savunulmasındaki kararlılığı' nedeniyle takdim edilmişti.
Ancak Nawrocki, Mayıs ayında yaptığı açıklamada, Zelenski’nin UPA kararının ardından nişanın geri alınmasının değerlendirilmesi gerektiğini söylemişti. Son kararla birlikte Polonya-Ukrayna ilişkilerinde son yılların en ciddi diplomatik krizlerinden biri yaşanıyor.
