Türkiye’de emeklilik sistemi, 8 Eylül 1999 öncesi ve sonrası olarak iki ayrı döneme ayrılmış durumda. Emeklilikte Yaşa Takılanlar düzenlemesi ile 8 Eylül 1999’dan önce sigortalı olanlar için yaş şartı kaldırılırken, 9 Eylül 1999 itibarıyla işe başlayanlar için kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş şartı uygulanmaya devam ediyor.
Sadece bir günlük farkın emeklilik yaşında 15-17 yılı bulan bir gecikmeye yol açması, “kademeli emeklilik” talebini ülke gündeminin en tartışmalı başlıklarından biri haline getirdi.
1999-2008 ARASI...
Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, sistemdeki en büyük sorunun 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında ilk kez sigortalı olan kesimde yaşandığını belirtiyor. Bu grupta yer alan milyonlarca çalışan için emeklilik koşulları 7 bin prim günü ile birlikte kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş olarak uygulanıyor.
Erdursun’a göre 2008 yılında gerçekleştirilen sosyal güvenlik reformunda geçiş süreci kademeli biçimde planlandı. Ancak 1999 sonrası getirilen ani yaş artışı, benzer bir geçiş modeli uygulanmadığı için adalet tartışmalarını beraberinde getirdi.
CHP’NİN TEKLİFİ TARTIŞMA YARATTI
Muhalefet partisi Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) sunduğu kademeli emeklilik teklifini değerlendiren Erdursun, düzenlemenin teknik açıdan bazı karmaşalara yol açabileceğini ifade etti. Teklifte, başlangıç tarihi olarak EYT kapsamındaki 8 Eylül 1999’un esas alınmasının yeni eşitsizlikler doğurabileceği görüşü dile getiriliyor.
Teklife göre kademeli geçişte öngörülen bazı başlıklar şöyle:
1999–2000 arası sigortalılar: Kadın 43, erkek 45 yaş / 6.250 prim günü
2004–2005 arası sigortalılar: Kadın 45, erkek 47 yaş / 6.625 prim günü
2007 dönemi sigortalıları: Kadın 48, erkek 50 yaş / 6.850 prim günü
İKTİDAR CEPHESİNDE BEKLEYİŞ
Erdursun, iktidarın EYT düzenlemesini hayata geçirirken bu ölçekte yeni taleplerin oluşacağını öngörmediğini savunuyor. Yaklaşık 3 milyon 800 bin sigortalıyı ilgilendiren kademeli emeklilik konusunun, seçim süreçleri yaklaştıkça siyasetin en güçlü gündem maddelerinden biri haline gelmesi bekleniyor.
EMEKLİLİKTE DENGE UYARISI
Uzmanlara göre sosyal güvenlik sistemi yalnızca toplumsal beklentiler doğrultusunda değil, mali sürdürülebilirlik gözetilerek yönetilmeli. Erdursun, yapılacak hatalı bir düzenlemenin uzun yıllar telafisinin zor olacağı uyarısında bulunuyor.
Olası bir kademeli modelin; EYT kapsamına girenleri etkilememesi, 1999 sonrası oluşan ani yaş sıçramasını yumuşatması ve 2008 sonrası sigortalılar açısından yeni bir mağduriyet yaratmaması gerektiği ifade ediliyor.
KADEMELİ EMEKLİLİK SEÇİM GÜNDEMİNE Mİ GİRECEK?
Erdursun’a göre kademeli emeklilik talebi önümüzdeki dönemde daha da görünür olacak. Uzman isim, yaklaşık 3 milyon 800 bin sigortalıyı doğrudan ilgilendiren düzenlemenin özellikle seçim atmosferine girilen süreçlerde siyasi tartışmaların merkezine yerleşeceğini belirtiyor.
