Petrol piyasaları, Orta Doğu’daki gerilimin artmasıyla sert yükselişe geçti. İsrail’in İran’a yönelik saldırısının ardından jeopolitik risklerin büyümesi, enerji arzına ilişkin endişeleri artırırken fiyatlar son altı ayın zirvesine çıktı.
BRENT PETROLDE SERT YÜKSELİŞ
Küresel gösterge Brent petrol vadeli işlemleri varil başına yaklaşık 73 dolara çıkarak 70 dolar seviyesinin üzerine güçlü bir kırılma yaptı. Cuma günü günlük bazda yüzde 2,65 artan Brent petrol, aylıkta ise yüzde 9’un üzerinde prim yaptı. Analistler, bölgedeki askeri tırmanışın sürmesi halinde yükselişin hız kazanabileceği uyarısında bulunuyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI NEDEN KRİTİK?
Dünya ham petrolünün yaklaşık beşte biri, en dar noktası 40 kilometre olan Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. İran ile Umman arasında yer alan ve Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan bu su yolu, küresel enerji ticaretinin ana arterlerinden biri olarak görülüyor.
Sadece ham petrol değil, başta Katar olmak üzere Körfez ülkelerinden çıkan sıvılaştırılmış doğalgazın büyük bölümü de bu güzergâhı kullanıyor. Boğazın kapanması ya da geçişlerin aksaması halinde küresel arzda ani daralma ve fiyatlarda sert sıçrama yaşanabileceği belirtiliyor.
GÜNDE 20 MİLYON VARİL
Enerji veri analiz şirketi Vortexa’ya göre Hürmüz Boğazı’ndan geçen yıl günlük ortalama 20 milyon varilin üzerinde ham petrol, kondensat ve yakıt taşındı. Bu hacim, deniz yoluyla yapılan enerji ticaretinde yıllık yaklaşık 600 milyar dolarlık bir değere karşılık geliyor.
ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) verilerine göre 2024’te boğazdan geçen ham petrol ve kondensatın yüzde 84’ü ile sıvılaştırılmış doğalgazın yüzde 83’ü Asya pazarlarına yöneldi. Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore en büyük ithalatçılar arasında yer alıyor. ABD’nin ise boğazdan yaptığı ithalat toplam tüketiminin görece küçük bir bölümünü oluşturuyor.
İRAN BOĞAZI KAPATABİLİR Mİ?
Uzmanlar, Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma seçeneğini stratejik bir “caydırıcı koz” olarak gördüğünü belirtiyor. ABD Kongre Araştırma Servisi’nin geçmiş raporlarında, İran’ın kademeli adımlarla deniz trafiğini kısıtlayabileceği; seyir yasağı ilanı, gemilere el koyma, uyarı ateşi açma, deniz mayınları döşeme ve füze sistemleri kullanma gibi senaryolar sıralanıyor.
İran-Irak Savaşı sırasında Tahran yönetimi tankerleri hedef almış, deniz mayınları kullanmış ve bu durum sigorta maliyetlerini ciddi şekilde artırmıştı. Ancak uzmanlara göre ABD ve müttefiklerinin askeri kapasitesi, boğazın tamamen ve uzun süreli biçimde kapatılmasını zorlaştırıyor.
EN ÇOK ASYA ETKİLENEBİLİR
Veriler, Hürmüz’den taşınan petrolün büyük bölümünün Asya’ya gittiğini ortaya koyuyor. Bu nedenle olası bir kapanmanın Çin ve Hindistan başta olmak üzere Asya ekonomileri üzerinde ciddi baskı yaratabileceği değerlendiriliyor.
EIA tahminlerine göre Çin, 2024’te İran’ın küresel piyasalara sunduğu petrolün yaklaşık yüzde 90’ını satın aldı. Bu durum, Pekin’i enerji arz güvenliği açısından kritik bir aktör haline getiriyor.
CNBC’ye konuşan enerji danışmanı Anas Alhajji ise Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasının İran’ın rakiplerinden çok ekonomik ortaklarına zarar verebileceğini belirterek, “İran önce kendisine zarar verecek bir adım atmak istemez” değerlendirmesinde bulundu.
Küresel piyasalar, önümüzdeki günlerde Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek olası bir gelişmeyi yakından izlemeye devam edecek.