Dünya piyasalarının ve bölge ülkelerinin yakından takip ettiği ABD-İran hattında kritik gelişme yaşandı.
ABD Başkanı Donald Trump, İran ile anlaşmanın bugün imzalanmasının planlandığını ve imzalandıktan hemen sonra Hürmüz Boğazı'nın açılacağını duyurmuştu.
İRAN'DAN NÜKLEER SİLAH KARARI
Bu açıklamadan sonra Reuters'a konuşan İranlı bir yetkili, mutabakat zaptının taslağındaki detayları açıkladı. Buna göre; Tahran, nükleer silah üretmemeyi ve edinmemeyi, uranyum stoklarını seyreltmeyi kabul etti.
Yetkili Ayrıca İran'ın Hürmüz Boğazı’nı tüm ticari gemilere derhal açacağını, ABD'nin ise deniz ablukasını kaldıracağını açıkladı.
60 GÜN DETAYI
Öte yandan İranlı üst düzey bir yetkili, Tahran ile Washington arasında hazırlanan mutabakat zaptının nihai taslağında, İran’ın nükleer faaliyetlerinden Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına, petrol yaptırımlarından dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılmasına kadar birçok başlığın bulunduğunu bildirdi.
Reuters’a konuşan yetkili, tarafların mutabakat zaptı üzerinde anlaşmasının ardından kapsamlı ve nihai anlaşmanın koşullarının 60 gün içinde müzakere edileceğini belirtti.
Taslağa göre İran, Hürmüz Boğazı’nı bütün ticari gemilerin geçişine derhal açacak. Buna karşılık ABD, İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasını kaldıracak.
ABD’nin ablukayı kaldırma süreci, mutabakat zaptının imzalanmasının hemen ardından başlayacak ve en geç 30 gün içinde tamamlanacak.
Taslakta, nihai anlaşmaya varılıncaya kadar ABD’nin İran’a yönelik yeni bir yaptırım uygulamaması öngörülüyor.
Tarafların kapsamlı anlaşmayı imzalamasının ardından ise İran’a yönelik ABD ve Birleşmiş Milletler yaptırımlarının, üzerinde uzlaşılacak bir takvim doğrultusunda kaldırılması planlanıyor.
ABD ayrıca belirli bir süre için İran petrolüne yönelik yaptırımlardan muafiyet sağlayacak. Böylece Tahran yönetimi petrol satabilecek ve bu satışlardan elde ettiği gelire erişebilecek.
Mutabakat taslağına göre Washington, İran’a ait dondurulmuş varlıkların 25 milyar dolarlık bölümünü serbest bırakmayı kabul edecek.
Söz konusu kaynakların İran’a aktarılmasında doğrudan nakit transferleri, bölge ülkeleri arasında kurulacak işbirliği mekanizmaları ve finansal kredi hatları gibi yöntemler kullanılabilecek.
Washington’ın bölgesel müttefikleriyle koordinasyon içinde İran için bir yeniden yapılanma ve kalkınma planı hazırlaması da taslakta yer alıyor. Planın 60 gün içinde Tahran yönetimiyle müzakere edilmesi ve taraflarca kabul edilmesi öngörülüyor.
Nükleer başlık altında İran’ın nükleer silah üretmeyeceği veya başka bir yolla nükleer silah edinmeyeceği yönünde taahhütte bulunması planlanıyor.
Nihai anlaşma imzalanıncaya kadar İran’ın nükleer programındaki mevcut durumu koruması, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini daha ileri bir seviyeye taşımaması ve nükleer tesislerini genişletmemesi öngörülüyor.
ABD ise gelecekte imzalanacak kapsamlı anlaşma kapsamında, İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunu kendi topraklarında seyreltebilmesine izin verecek.
İran’ın nükleer programı, uranyum zenginleştirme faaliyetleri ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun nasıl yönetileceğine ilişkin mekanizmalar, mutabakat zaptının imzalanmasının ardından başlayacak 60 günlük süreçte müzakere edilecek. Bu konulara ilişkin nihai düzenlemeler kapsamlı anlaşmada yer alacak.