Türkiye’de hukuk eğitimi, mezun sayısı ile akademik kadro arasındaki dengesizlik nedeniyle ciddi bir tıkanma yaşıyor. Ankara merkezli Toplum Çalışmaları Enstitüsü’nün hazırladığı Hukuk Fakülteleri Raporu, son çeyrek yüzyılda kontrolsüz biçimde artan fakülte sayısının hem istihdam hem de eğitim kalitesi üzerinde yarattığı baskıyı ortaya koydu. Enstitü Yönetim Kurulu Üyesi Vasıf İnanç Duygulu imzasını taşıyan rapor, mevcut tabloyu çarpıcı verilerle gözler önüne serdi.
SON 25 YILDA HUKUK FAKÜLTESİ SAYISI PATLADI
Rapora göre Türkiye’de aktif ve pasif durumdakilerle birlikte hukuk fakültesi sayısı 100’e yaklaştı. Halihazırda faaliyet gösteren 89 hukuk fakültesinin 67’sinin son 25 yıl içinde kurulmuş olması dikkat çekti. Bu fakültelerin 50’si devlet, 39’u ise vakıf üniversiteleri bünyesinde yer alıyor.
Fakülte sayısındaki hızlı artış öğrenci kontenjanlarına da doğrudan yansıdı. 2013–2014 akademik yılında yaklaşık 55 bin olan hukuk öğrencisi sayısı, 2018–2019 döneminde 82 bini aştı. Son yıllarda kontenjanların kısmen düşürülmesiyle sayı 75 bin seviyelerine gerilese de, son 10 yıldaki toplam artış yüzde 35 olarak kayıtlara geçti.
AVUKAT SAYISI 26 YILDA BEŞE KATLANDI
Raporda en dikkat çeken başlıklardan biri avukat sayısındaki hızlı yükseliş oldu. 1998 yılında Türkiye genelinde 36 bin olan avukat sayısı, 2024 itibarıyla 199 bini geçti. Böylece avukat sayısı 26 yılda yaklaşık beş kat artmış oldu.
Bu artış, avukat başına düşen nüfus oranlarında da ciddi bir değişime yol açtı. Son 15 yılda avukat başına düşen kişi sayısı 1095’ten 430’a gerileyerek Avrupa ortalamasının altına indi. İncelenen 12 ülkede avukat başına düşen ortalama nüfus 679 olarak ölçülürken, Türkiye bu oranla Portekiz ve İspanya’nın ardından üçüncü sırada yer aldı.
DERS VAR, AKADEMİSYEN YOK
Öğrenci ve fakülte sayısındaki artışa karşın akademik kadroların aynı hızda büyümemesi, raporda “en kritik sorunlardan biri” olarak öne çıktı. Kadroların fakülteler arasında adil dağılmadığına dikkat çekildi.
Verilere göre:
*Türkiye’deki 5 hukuk fakültesinde hiç profesör bulunmuyor.
*9 fakültede yalnızca 1 profesör görev yapıyor.
*Profesör kadroları belirli üniversitelerde yoğunlaşıyor.
PROFESÖRLERİN YÜZDE 41’İ SADECE 10 FAKÜLTEDE
Raporda yer alan çarpıcı tespitlerden biri de akademik yığılma oldu. Türkiye genelindeki 86 hukuk fakültesinde toplam 586 profesör görev yaparken, bu profesörlerin yüzde 41’i yalnızca 10 köklü fakültede bulunuyor. Geriye kalan fakültelerdeki akademik kadro yetersizliğinin, eğitimde kalite ve fırsat eşitliği sorununu derinleştirdiği vurgulandı.
ÇÖZÜM İÇİN YENİ POLİTİKA ÇAĞRISI
Raporda, hukuk eğitiminde niteliğin artırılması için kapsamlı bir politika değişikliğine ihtiyaç olduğu belirtilerek şu öneriler sıralandı:
Hukuk fakültelerinin akademik kadroları için asgari standartlar getirilmeli.
Hukuk fakülteleri için uygulanan tercih barajı kademeli olarak 50 bine çekilmeli.
Kontenjan azaltma politikası, vakıf üniversitelerini de kapsayacak şekilde uygulanmalı.
Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı (HMGS), ölçme ve değerlendirme ilkelerine uygun, daha nitelikli sorularla sürdürülmeli.
Rapora göre mevcut tablo değişmediği takdirde, hukuk eğitiminde nicelik artışı kalite kaybını daha da derinleştirecek.