Birleşmiş Milletler’in 81’inci Genel Kurulu’nun yüksek düzeyli genel görüşmeleri, 22 Eylül’de New York’taki BM Genel Merkezi’nde başlayacak. Devlet ve hükümet başkanlarının konuşmalarının yer alacağı görüşmeler 26 Eylül’e kadar sürecek, toplantılar 28 Eylül’de tamamlanacak.
Bu yılki genel görüşmelerin teması, “Güveni yeniden tesis etmek, dönüşümü yönetmek: Herkes için sonuç üreten bir Birleşmiş Milletler” olarak belirlendi.
Açılışta BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, örgütün faaliyetlerine ilişkin yıllık raporunu sunacak. Ancak bu toplantı Guterres açısından ayrı bir anlam taşıyacak. İkinci görev dönemi 31 Aralık 2026’da sona erecek olan Guterres, Genel Sekreter sıfatıyla son kez Genel Kurul genel görüşmelerinin açılışında dünya liderlerine seslenecek.
MÜHENDİSLİKTEN SİYASETE UZANAN KARİYER
30 Nisan 1949’da Lizbon’da doğan Antonio Manuel de Oliveira Guterres, elektrik mühendisliği eğitimi aldı. Üniversite yıllarında sosyal yardım çalışmalarında yer alan Guterres, 25 Nisan 1974’te Portekiz’deki Karanfil Devrimi’nin ardından akademik kariyerini bırakarak siyasete yöneldi.
1976’da Portekiz Cumhuriyet Meclisi’ne seçilen Guterres, 17 yıl parlamentoda görev yaptı. Sosyalist Parti’nin parlamento grubunu yöneten Guterres, Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi’nde de görev alarak göç ve mülteci meseleleriyle ilgilendi.
7 YIL PORTEKİZ BAŞBAKANLIĞI YAPTI
1992’de Portekiz Sosyalist Partisi Genel Sekreteri seçilen Guterres, partisinin 1995 seçimlerinden birinci çıkmasının ardından başbakan oldu.
1995-2002 yılları arasında başbakanlık yapan Guterres, Portekiz’in Avrupa Birliği dönem başkanlığı sırasında Avrupa Konseyi’ne başkanlık etti. Doğu Timor krizinin çözümüne yönelik diplomatik girişimlerde de aktif rol aldı.
MÜLTECİLER DOSYASIYLA BM’YE UZANAN YOL
Guterres’in uluslararası kariyerinde önemli dönüm noktalarından biri 2005’te yaşandı. 15 Haziran 2005’te BM Mülteciler Yüksek Komiseri olarak göreve başlayan Guterres, 2015’in sonuna kadar UNHCR’nin başında kaldı.
Bu dönem Irak ve Suriye savaşları ile Afganistan, Güney Sudan, Orta Afrika Cumhuriyeti ve Yemen’deki krizlerin milyonlarca insanı yerinden ettiği yıllara denk geldi.
2017’DE BM’NİN BAŞINA GEÇTİ
Portekiz’in aday göstermesinin ardından Guterres, 13 Ekim 2016’da BM Genel Kurulu tarafından örgütün dokuzuncu Genel Sekreteri seçildi.
1 Ocak 2017’de Ban Ki-moon’dan görevi devralan Guterres, 2021’de ikinci dönem için yeniden atandı. İkinci görev dönemi 1 Ocak 2022’de başlayan Guterres’in görev süresi 31 Aralık 2026’da sona erecek.
Yaklaşık 10 yıllık görev süresi; Suriye ve Ukrayna savaşları, İsrail-Filistin çatışması ve Gazze savaşı, Covid-19 salgını, iklim değişikliği, kitlesel göç ve BM sisteminin reformuna ilişkin tartışmaların yoğunlaştığı bir döneme denk geldi.
GÖZLER YENİ GENEL SEKRETERDE
Guterres’in görev süresinin bitmesine aylar kala BM’de yeni Genel Sekreterin belirlenmesi süreci de devam ediyor.
BM Şartı’nın 97’nci maddesine göre Genel Sekreter, 15 üyeli Güvenlik Konseyi’nin tavsiyesi üzerine 193 üyeli Genel Kurul tarafından atanıyor. Bu nedenle adayın Güvenlik Konseyi’nde gerekli desteği sağlaması ve veto yetkisine sahip Çin, Fransa, Rusya, İngiltere ve ABD’nin itirazıyla karşılaşmaması gerekiyor.
2026 boyunca adaylar Genel Kurul’da düzenlenen etkileşimli diyaloglarda üye devletlerin ve sivil toplum temsilcilerinin sorularını yanıtladı. Temmuz ayında adayların katıldığı bir genel katılımlı toplantı da gerçekleştirildi.
YEDİ ADAY YARIŞI SÜRDÜRÜYOR
Genel Sekreterlik için Rafael Mariano Grossi, Rebeca Grynspan, Macky Sall, Maria Fernanda Espinosa, Carolyn Rodrigues Birkett, Olara Otunnu ve Ivonne A-Baki adaylıklarını sürdürüyor.
Michelle Bachelet ile Virginia Gamba’nın adaylıklarının ise 25 Mart’ta geri çekildiği belirtildi.
Adaylar BM reformu, iklim değişikliği, kalkınmanın finansmanı, Güvenlik Konseyi’nin yapısı, insan hakları ve uluslararası işbirliği gibi farklı başlıklarda kendi programlarını ortaya koydu.
GAYRİRESMİ YOKLAMALAR SÜRÜYOR
Genel Sekreterlik seçimi doğrudan halk oylamasıyla yapılmıyor. Güvenlik Konseyi üyeleri, adaylara ilişkin kapalı ve gayriresmi yoklama oylamaları gerçekleştiriyor.
18 Eylül’de diplomatik kaynaklara dayandırılan üçüncü gayriresmi yoklamada Rebeca Grynspan için 9 “teşvik”, 5 “caydırma” ve bir görüş belirtmeme oyu verildiği; Carolyn Rodrigues Birkett için ise 8 “teşvik”, 6 “caydırma” ve bir görüş belirtmeme oyu çıktığı aktarıldı.
Daha önceki yoklamalarda farklı adayların farklı dönemlerde öne çıktığı belirtilirken, nihai sonucun Güvenlik Konseyi’nde oluşacak uzlaşıya bağlı olduğu ifade ediliyor.
BM’DE İLK KADIN GENEL SEKRETER İHTİMALİ
Birleşmiş Milletler’in kuruluşundan bu yana Genel Sekreterlik görevini dokuz isim üstlendi ve bu isimlerin tamamı erkek oldu.
Bu nedenle mevcut seçim sürecinde kadın adayların da yer alması, örgüt tarihinde ilk kez bir kadının Genel Sekreter seçilip seçilmeyeceği tartışmasını gündeme taşıdı. Ancak Genel Sekreterlik için resmi bir cinsiyet kotası bulunmuyor.
TRYGVE LIE İLE BAŞLAYAN DÖNEMDE YENİ SAYFA
BM’nin ilk Genel Sekreteri Norveçli Trygve Lie olurken, görev daha sonra Dag Hammarskjöld, U Thant, Kurt Waldheim, Javier Pérez de Cuéllar, Boutros Boutros-Ghali, Kofi Annan ve Ban Ki-moon tarafından yürütüldü.
Antonio Guterres’in görev süresinin sona ermesiyle BM Genel Sekreterliği 1 Ocak 2027’de yeni isme devredilecek. Guterres’in 81’inci Genel Kurul kapsamındaki konuşması ise örgütün başındaki 10 yıllık döneminin son Genel Kurul hitabı olacak.
