Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Mutlu Yıldız’ın Türkiye’de yürüttüğü çalışma, genç Güneş’in yaklaşık 4,6 milyar yıl önce Dünya’nın birkaç katı kütlesinde bir gezegeni yutmuş olabileceğine işaret ediyor.
Monthly Notices of the Royal Astronomical Society’de (MNRAS) yayımlanan araştırma, böyle bir olayın izlerinin bugün hâlâ Güneş’in derinliklerinde bulunabileceğini ortaya koyuyor.
Çalışmanın çıkış noktası, Güneş’in içinde uzun zamandır açıklanamayan bazı özellikler. Bunların en önemlilerinden biri, Güneş yüzeyinin yaklaşık 280 bin kilometre altında ölçülen ses hızı ile standart Güneş modellerinin hesapladığı ses hızı arasındaki fark. Yıldız, bu farkın genç Güneş’in ağır elementler bakımından zengin bir gezegeni yutmasının sonucu olup olamayacağını araştırdı.
Bir gezegen Güneş’e düştüğünde bütünüyle ve hemen eriyip karışmıyor. Yıldız’ın hesaplamalarına göre, gezegen Güneş’in içine ilerlerken zarfını ve mantosunu büyük ölçüde kaybediyor; ancak ağır elementler bakımından zengin ve yoğun özek kısmı dağılmak yerine artan basınç altında sıkışarak Güneş’in konvektif katmanının altına kadar ulaşabiliyor. Burada çözünen gezegen maddesi, Güneş’in iç yapısında milyarlarca yıl korunabilecek kimyasal bir iz bırakıyor.
"DEV DİLEK" ADI VERİLDİ
Çok sayıda Güneş modeli üzerinde yapılan hesaplamalarda, yaklaşık 5,6 Dünya kütlesindeki gezegen maddesinin bıraktığı izin Güneş’in bugün gözlenen iç yapısıyla çok iyi uyuştuğu bulundu. En başarılı modele DD1020, varsayımsal kayıp gezegene ise “Dev Dilek” adı verildi.
Gezegen yutulması senaryosu yalnızca ses hızındaki uyuşmazlığı değil, Güneş’in konvektif bölgesinin yapısı ve yüzeyindeki düşük lityum bolluğu gibi başka sorunları da aynı fiziksel çerçevede açıklayabiliyor.
Yıldız, sonuçların Güneş’in bir gezegen yuttuğunun kesin kanıtı olmadığının altını çiziyor. Ancak öngörülen kimyasal iz bağımsız yöntemlerle doğrulanabilirse, Güneş Sistemi’nin milyarlarca yıl önceki tarihinde kaybolmuş bir gezegenin izleri bugün Güneş’in derinliklerinde hâlâ bulunuyor olabilir.
