Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Rize’nin Güneysu ilçesinde yaptığı konuşmada yaklaşan seçimlere ilişkin kullandığı ifadeler, Türkiye’de erken seçim tartışmasını yeniden gündeme taşıdı.
Erdoğan, vatandaşlara hitabında birlik ve beraberlik içerisinde yaklaşan seçimlerin başarıyla geride bırakılacağına inandığını söyledi. Daha önce CHP Genel Başkanı Özgür Özel’in ara seçim çağrılarını “beyhude çaba” olarak nitelendiren Erdoğan, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli de erken seçim çağrılarına karşı çıkmıştı.
Türkiye’de mevcut takvime göre bir sonraki Cumhurbaşkanı ve TBMM genel seçiminin 2028’de yapılması bekleniyor. Peki seçimlerin daha erken yapılması için hangi yol izleniyor?
ERKEN SEÇİM KARARI NASIL ALINIYOR?
Hukuki açıdan “erken seçim” yerine “seçimlerin yenilenmesi” ifadesi kullanılıyor. Anayasa’nın 116’ncı maddesine göre seçimlerin yenilenmesine iki şekilde karar verilebiliyor: TBMM kararıyla veya Cumhurbaşkanının kararıyla. Her iki durumda da TBMM genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılıyor.
TBMM’nin seçimlerin yenilenmesine karar verebilmesi için Meclis üye tam sayısının beşte üç çoğunluğu, yani 600 milletvekilinin bulunduğu Meclis’te 360 oy gerekiyor.
Cumhurbaşkanı ise seçimlerin yenilenmesine karar vermek için TBMM’den ayrıca bir oylama veya çoğunluk desteği almak zorunda değil. Anayasa’nın 116’ncı maddesi Cumhurbaşkanına da seçimleri yenileme yetkisi veriyor.
360 MİLLETVEKİLİ YETERLİ
TBMM üzerinden seçimlerin yenilenmesi için kritik eşik 360 milletvekili.
Bu sayı, Meclis’in toplam 600 sandalyeli yapısının beşte üçüne karşılık geliyor. 360 milletvekilinin kabul oyuyla seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde Cumhurbaşkanlığı ve TBMM seçimleri birlikte gerçekleştiriliyor.
Ayrıca Cumhurbaşkanının ikinci döneminde TBMM’nin seçimlerin yenilenmesine karar vermesi halinde, mevcut Cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabiliyor.
CUMHURBAŞKANI KARAR VERİRSE NE OLUR?
Cumhurbaşkanının seçimlerin yenilenmesine karar vermesi halinde de TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri birlikte yapılıyor.
Bu kararın 48 saat içinde Resmî Gazete’de yayımlanarak ilan edilmesi gerekiyor. Ardından seçim, kararın verildiği günden sonra gelen 60’ıncı günü takip eden ilk pazar günü yapılıyor.
Dolayısıyla Cumhurbaşkanının seçimleri yenileme kararı vermesi halinde, sandığın kurulacağı tarih kanunda öngörülen bu takvime göre belirleniyor.
MECLİS KARAR VERİRSE TARİHİ Kİ BELİRLİYOR?
Seçimlerin yenilenmesi kararının TBMM tarafından alınması halinde ise Meclis, seçimin yapılacağı tarihi de belirliyor. Kararın yine 48 saat içinde ilan edilmesi gerekiyor.
Bu nedenle “erken seçim kararı en geç 60 ya da 90 gün önce alınmak zorunda” şeklinde tek bir genel kuraldan söz etmek doğru değil. Özellikle Cumhurbaşkanı tarafından verilen yenileme kararında kanundaki esas, karardan sonra gelen 60’ıncı günü takip eden ilk pazar günü sandığa gidilmesi.
SEÇİM KARARI ALININCA MEVCUT MECLİS FESHEDİLİYOR MU?
Seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi, mevcut Meclis ve Cumhurbaşkanının görevlerinin yeni seçilen Meclis ve Cumhurbaşkanının göreve başlamasına kadar sona erdiği anlamına gelmiyor.
Anayasa’ya göre seçimlerin birlikte yenilenmesine karar verilen Meclis ve Cumhurbaşkanının yetki ve görevleri, yeni Meclis ve Cumhurbaşkanının göreve başlamasına kadar devam ediyor.
ÖZETLE KAÇ OY GEREKİYOR?
TBMM kararıyla: 600 milletvekilinin 360’ının kabul oyu gerekiyor.
Cumhurbaşkanı kararıyla: TBMM’de ayrıca oylama veya 360 milletvekili desteği gerekmiyor.
Seçimler: TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri birlikte yapılıyor.
Cumhurbaşkanı kararı sonrası: Karar 48 saat içinde ilan ediliyor; sandık, kararın verildiği günden sonra gelen 60’ıncı günü takip eden ilk pazar günü kuruluyor.
