Bir yandan milyonlarca emekli, emekli maaşlarında yaşanacak değişimi takip ederken bir yandan da halihazırda çalışanlar emekliliğinde ne kadar maaş alacağını merak ediyor. Düşük emekli maaşları konusu tartışılmaya devam ederken SGK Uzmanı Özgür Erdursun'dan çarpıcı bir değerlendirme geldi.
"HENÜZ EMEKLİ OLMAMIŞ MİLYONLARCA ÇALIŞAN SİSTEM ÜZERİNDEN GELECEKTE ALACAĞI EMEKLİ AYLIĞINI HESAPLADIĞINDA DÜŞÜK RAKAMLARLA KARŞILAŞIYOR"
Dünya Gazetesi'ndeki yazısında, düşük emekli aylıklarına dair yapılan tartışmalarda en çok dile getirilen başlıklardan birinin EYT düzenlemesi olduğunu söyleyen Özgür Erdursun, mevcut tabloda düşük emekli aylıklarının temel nedeninin EYT olmadığının görüldüğünü aktardı. Buna gerekçe olarak ise; henüz emekli olmamış milyonlarca çalışanın da sistem üzerinden gelecekte alacağı emekli aylığının hesapladığında düşük rakamlarla karşılaşmasını gösterdi.
"DİKKAT ÇEKİCİ OLAN; GELİR SEVİYESİ YÜKSELDİKÇE DAHİ TABLONUN ÇOK FAZLA DEĞİŞMEMESİ"
e-Devlet üzerinden yapılan hesaplamaların bunu net biçimde ortaya koyduğunu dile getiren Erdursun 4A kapsamında çalışan SSK'lıların '4A Emekli Aylık Bilgisi Hesaplama', Bağ-Kur sigortalılarının ise '4B Emekli Aylık Bilgisi Hesaplama' ekranından bugün itibarıyla bağlanabilecek emekli aylıklarını görebildiğini belirtti.
Erdursun "Sisteme giren çalışanların önemli bir bölümü, yıllarca prim ödemelerine rağmen beklediklerinden çok daha düşük emekli aylıklarıyla karşılaşıyor" dedi.
Bugün sadece asgari ücretle çalışanların değil, asgari ücretin iki veya iki buçuk katı ücretle çalışanların da hesaplanan emekli aylıklarının çoğu zaman yaklaşık 20 bin TL seviyelerinde göründüğünü vurgulayan Erdursun "Daha dikkat çekici olan ise gelir seviyesi yükseldikçe dahi tablonun çok fazla değişmemesi" ifadelerini kullandı.
Bir örnek de veren Erdursun, asgari ücretin dört, beş hatta altı katı ücretle çalışan kişilerin dahi emekli aylığı hesaplama sistemine girdiklerinde yaklaşık 25 bin TL ile 28 bin 30 TL arasında emekli aylıklarıyla karşılaştıklarını belirtti. Bağ-Kur'lularda ise rakamların çoğu zaman daha da düşük kaldığını aktardı.
"Kendi primini cebinden ödeyen BAĞ-KUR sigortalıları açısından durum daha da çarpıcı" diyen Erdursun, bugün birçok BAĞ-KUR’lunun, brüt asgari ücretin üç katına kadar prime esas kazanç üzerinden prim ödese bile ileride bağlanacak emekli aylığının beklentilerin oldukça altında kaldığını gördüğünü belirtti. Söz konusu tablonun, sadece düşük gelir grubunun değil, yüksek prim ödeyen kesimlerin de sistemden memnun olmadığını ortaya koyduğunu aktardı.
Meselenin yalnızca düşük ücretle çalışanların düşük emekli aylığı alması olmadığının altını çizen Erdursun "Sorun artık sistemsel hale gelmiştir. Çünkü mevcut yapı, ödenen prim ile bağlanan emekli aylığı arasındaki ilişkiyi zayıflatmış durumda. Çalışanlar daha fazla prim ödeseler bile bunun emekli maaşına güçlü şekilde yansımadığını düşünüyor" dedi.
SORUNUN TEMELİ NE?
3 Mart 2023 tarihinde EYT yasasının çıktığına işaret eden Erdursun, emekli aylığı hesaplama sisteminin bu tarihte değişmediğini, emekli aylığı hesaplama sisteminin 1.10.2008'de değiştiğini belirtti. Erdursun "EYT yasası çıkmasaydı emekli aylıkları bugün olduğu gibi düşük kalmaya devam edecekti" ifadelerini kullandı.
Sorunun temelinde yıllar içinde değişen emekli aylığı hesaplama sisteminin bulunduğunu aktaran Erdursun "Özellikle 2000 sonrası ve daha belirgin şekilde 1 Ekim 2008 sonrası uygulamaya giren sistemde aylık bağlama oranlarının düşmesi, güncelleme katsayılarının değişmesi ve büyümeden-gelişmeden emeklilere verilen payın azalması nedeniyle bağlanan emekli aylıkları giderek düşüyor" dedi.
Bu durumun sadece SSK ve Bağ-Kur'luları etkilemediğini belirten Erdursun "1.10.2008 tarihinden sonra devlet memuru olan kişiler açısından da gelecekte bağlanacak emekli aylıkları oldukça düşük seviyelerde hesaplanıyor. Bugün kamu çalışanlarının önemli bir bölümü de ileride alacakları emekli maaşlarının çalışma dönemindeki gelirlerini karşılamayacağını görüyor" ifadelerini kullandı.
"SİSTEM BUGÜN YALNIZCA MEVCUT EMEKLİLERE DEĞİL, GELECEKTE EMEKLİ OLACAK MİLYONLARCA ÇALIŞANA DA DÜŞÜK EMEKLİ AYLIĞI HESAPLIYOR"
Meselenin sadece bugün emekli olmuş kişilerin düşük aylık alması olmadığına işaret eden Erdursun, asıl dikkat çekici olan noktanın, henüz emekli olmamış çalışanların da sistemde düşük emekli aylıklarıyla karşı karşıya olması olduğunu belirtti. Devamında Erdursun "Bu nedenle “emekli sayısı arttı, EYT’liler emekli oldu, bu yüzden maaşlar düştü” yaklaşımı mevcut sorunu tam olarak açıklamıyor" dedi.
Buna da açıklama getiren Erdursun, sorun yalnızca emekli sayısının artması olsaydı bugün çalışan ve henüz emekli olmamış kişilerin sistemde yüksek emekli aylıkları görmesi gerekeceğini dile getirdi. Ancak Erdursun, mevcut tablonun bunun tam tersini gösterdiğini belirterek "Sistem bugün yalnızca mevcut emeklilere değil, gelecekte emekli olacak milyonlarca çalışana da düşük emekli aylığı hesaplıyor" dedi.
Erdursun devamında "EYT düzenlemesi sosyal güvenlik sistemi üzerinde ek maliyet oluşturmuş olabilir. Ancak düşük emekli aylıklarının temel nedeni olarak yalnızca EYT’yi göstermek, sistemin yapısal sorunlarını göz ardı etmek anlamına gelir. Çünkü bugün ortaya çıkan tablo, emekli aylığı hesaplama sisteminin kendisinin düşük aylık üretmeye başladığını açık şekilde ortaya koyuyor" ifadelerini kullandı.
Türkiye'de sosyal güvenlik sisteminin yeniden ele alınması gerektiğini vurgulayan Erdursun, özellikle çalışanların ödedikleri prim ile alacakları emekli aylığı arasındaki bağın güçlendirilmesinin büyük önem taşıdığını belirtti. Erdursun "Aksi halde uzun yıllar çalışan, yüksek prim ödeyen milyonlarca kişi emeklilik döneminde ciddi gelir kaybı yaşamaya devam edecek." dedi.