Sosyal güvenlik sisteminde yıllardır kafa karıştıran “birden fazla maaş alma” konusu yeniden gündemde. SGK Başuzmanı İsa Karakaş, dul eşten yetim çocuklara kadar birçok durumda çift maaşın nasıl mümkün olduğunu tek tek anlattı.
Sistem, eşini kaybeden sigortalılar için oldukça esnek bir imkân tanıyor. Kendi çalışmasından dolayı emekli olan bir kişi, vefat eden resmi nikâhlı eşinden dolayı da ölüm aylığı alabiliyor. Bu durumda kişinin kendi emekli aylığı kesilmediği gibi, eşinden gelen hak da üzerine ekleniyor.
Karakaş bu durumu Türkiye gazetesinde yer alan bugünkü köşe yazısında şu şekilde anlattı:
Kendi Maaşınız + Eşin Maaşı: Kendi emekli aylığınız kesilmez, eşinizden gelen hak da üzerine eklenir.
Örnek: 32.500 TL emekli aylığı alan bir vatandaşımız, eşinden de 17.500 TL hak kazanırsa cebine giren toplam tutar 50.000 TL olur.
Eğer hem eşten hem de anne-babadan aylık hakkı doğarsa, sistem genel olarak "tercih" hakkı sunar. En yüksek olanı seçebilirsiniz.
Birden fazla resmî nikâhla evlenmiş olan dullara ise evliliğin eşin ölümü nedeniyle sona ermesi durumunda sonraki eşinden de aylığa hak kazananlara tercih ettiği yüksek aylık bağlanmaktadır.
Sürekli iş göremezlik geliriyle birlikte ölen eşinden dolayı da gelire hak kazanan eşe her iki geliri bağlanır.
Hem eşinden hem de ana ve/veya babasından ölüm gelirine hak kazananlara, tercihine göre eşinden ya da ana ve/veya babasından bağlanacak geliri, evliliğin ölüm nedeniyle sona ermesi durumunda sonraki eşinden de gelire hak kazananlara tercih ettiği geliri, bağlanmaktadır.
Uzman isim, kişinin hem malullük hem de yaşlılık aylığına aynı anda hak kazanması halinde ise sürecin farklı işleyeceğini dile getirdi:
"Yüksek Olan Bağlanır: Bu durumda iki maaş birden ödenmez. Hangisi yüksekse o bağlanır. Eğer miktarlar eşitse yaşlılık emeklilik aylığı tercih edilir.
Vazife Malulleri İstisnası: Vazife malulü olup tekrar çalışmaya başlayanlar için avantaj vardır; şartlar oluşursa hem vazife malullüğü hem de yaşlılık aylığını aynı anda alabilirler"
Hem annesini hem de babasını kaybeden çocuklar için sistem farklı bir avantaj sunuyor. SGK mevzuatına göre, iki dosyadan da hak kazanan çocuklara şu formül uygulanıyor:
"Tam + Yarım Formülü: Babadan 20.000 TL, anneden 10.000 TL hak kazanan bir çocuğa; babanın maaşının tamamı, annenin maaşının ise yarısı (5000 TL) verilir.
"Sonuç: Çocuk toplamda 25.000 TL ödeme alır.
İş kazası-meslek hastalığı gibi nedenlerle ölen ana ve babadan ayrı ayrı gelire hak kazanan çocuklara da yüksek olan gelirin tamamı, az olanın yarısı bağlanır"
Birden fazla çocuğunu kaybeden anne ve babalar için de benzer bir sistem uygulanıyor. SGK, en fazla ödeme sağlayan iki dosyayı dikkate alarak yüksek olan aylığın tamamını, düşük olanın yarısını bağlayabiliyor.
Karakaş şu şekilde aktardı:
"SGK mevzuatında öngörülen şartlarla, birden fazla çocuğundan aylığa hak kazanan ana ve babaya en fazla ödemeye imkân veren ilk iki dosyadan yüksek olan aylığın tamamı, düşük olan aylığın yarısı ödenmektedir.
İş kazası-meslek hastalığı gibi nedenlerle birden fazla çocuğundan gelire hak kazanan ana ve babaya, en fazla ödemeye imkân veren ilk iki dosyadan yüksek olan gelirin tamamı, düşük olan gelirin yarısı bağlanır"
Sistem her ne kadar bu hakları tanısa da uzman isim şu önemli bir hatırlatmada bulundu:
"Sosyal güvenlikte haklar "talep" ile başlar. Şartlarınızın birden fazla maaşa uygun olduğunu düşünüyorsanız, hak kaybına uğramamak için SGK kayıtlarınızı mutlaka kontrol ettirin.
Karakaş yazısında not olarak da "SGK uygulamasında aylık ve gelir farklı kavramlardır. Bağlanan sigorta kollarına göre değişmektedir. Yazımızda sadece 4/1-a ve 4/1-b sigortalılıklarına göre değerlendirmeler yapılmıştır" ifadelerine yer verdi.