Yeniden Refah Partisi Genel Başkan Vekili ve AR-GE Başkanı Prof. Dr. Doğan Aydal, gübre fiyatlarındaki artışlar ile Türkiye’nin gübre üretimi ve ithalatına ilişkin yazılı açıklama yaptı. Aydal, gübre fiyatlarındaki yükselişin Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) ile yapılan anlaşmalarla bağlantısı olup olmadığını sorgulayarak çiftçilerin karşı karşıya kaldığı maliyet artışlarının nedenlerinin açıklığa kavuşturulması çağrısında bulundu.
Aydal, Haziran 2020 ile Mayıs 2026 arasındaki dönemde gübre fiyatlarında ciddi artışlar yaşandığını, aynı süreçte Türkiye’nin iç üretiminin azaldığını ve ithalatının yükseldiğini belirtti. Son üç yılda ihtiyaç fazlası 7,2 milyon ton gübre ithal edildiğini öne süren Aydal, bu miktardaki gübrenin gerçekten ithal edilip edilmediğinin ve ithal edildiyse nerede kullanıldığının araştırılması gerektiğini ifade etti.
GÜBRE FİYATLARINDAKİ ARTIŞ ÇİFTÇİYİ ZORLUYOR
Gübrenin tarımsal üretimin temel ihtiyaçlarından biri olduğunu vurgulayan Aydal, Haziran 2020 ile Mayıs 2022 arasındaki iki yıldan kısa sürede farklı gübre türlerinde yaşanan fiyat artışlarını açıkladı.
Aydal’ın verdiği bilgilere göre bu dönemde üre tipi gübrenin fiyatı yüzde 717, amonyum sülfat gübresinin fiyatı yüzde 755, yüzde 20 azot ve yüzde 20 fosfor içeren taban gübresinin fiyatı yüzde 505, DAP (diamonyum fosfat) gübresinin fiyatı ise yüzde 555 arttı.
Aydal, gübre fiyatlarındaki artışların çiftçileri zorlayan başlıca unsurlardan biri olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Tarımın en önemli ihtiyaçlarından biri de malum olduğu üzere gübredir. Gübre fiyatlarındaki anormal artışlar da çiftçiyi canından bezdiren unsurların başında gelmektedir. Haziran 2020 ile Mayıs 2022 arasındaki iki yıldan az zaman içinde üre tipi gübre fiyatı yüzde 717, amonyum sülfat gübresi yüzde 755, yüzde 20 azot ve yüzde 20 fosfor içeren taban gübresi yüzde 505 ve DAP (diamonyum fosfat) gübresi yüzde 555 artmıştır.”
AMONYUM SÜLFATTA ARTIŞ YÜZDE 1170’E ULAŞTI
Haziran 2020-Mayıs 2026 dönemindeki toplam fiyat artışlarına dikkat çeken Aydal, Haziran 2024 ile Mayıs 2026 arasında da gübre fiyatlarında ciddi yükselişler yaşandığını belirtti.
Aydal’ın açıklamasına göre Haziran 2020 ile Mayıs 2026 arasındaki dönemde üre gübresinin fiyatı yüzde 1083, amonyum sülfat gübresinin fiyatı yüzde 1170, 20/20 gübrenin fiyatı yüzde 1000 ve DAP gübresinin fiyatı yüzde 955 arttı.
Türkiye’nin geçmişte azot bakımından zengin hayvan dışkılarını tarım topraklarında kullandığını ve kendi fabrikalarında farklı özelliklerde gübreler ürettiğini hatırlatan Aydal, gübre ithalatındaki artışın Dünya Ticaret Örgütü kapsamında yapılan anlaşmalarla bağlantılı olabileceğini öne sürdü.
Aydal, konuya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
“Bu artışlar Haziran 2024 ile Mayıs 2026 arasında da ciddi artışlar göstermiştir. Bu artışlar da dikkate alınırsa Haziran 2020 ile Mayıs 2026 arasındaki artışlar ürede yüzde 1083, amonyum sülfatta yüzde 1170, 20/20 gübrede yüzde 1000 ve DAP gübresinde yüzde 955 olmuştur.
Türkiye yıllarca azot bakımından oldukça zengin hayvan dışkılarını topraklarında kullanmış, ayrıca kendi fabrikalarında da çeşitli karakterde gübreler üretmiştir. Muhtemelen Dünya Ticaret Örgütünce yapılan anlaşmalar gereğince gübre ithalatımız garip bir şekilde artırılmıştır.”
Aydal, üretim ve ithalat verilerine ilişkin grafiklere de atıfta bulunarak Türkiye’nin 2020 ve 2021 yıllarında sırasıyla 6,5 milyon ton ve 6,3 milyon ton iç üretim seviyelerine ulaştığını, sonraki yıllarda ise iç üretimin azaldığını ve ithalatın arttığını ifade etti.
SON ÜÇ YILDA NEDEN 7,2 MİLYON TON İHTİYAÇ FAZLASI GÜBRE İTHAL EDİLDİ?
Aydal, 2021 yılındaki gübre tüketimi ile sonraki yılların ithalat miktarlarını karşılaştırarak ihtiyaç fazlası ithalat yapıldığını ileri sürdü.
Açıklamasında, 2023, 2024 ve 2025 yıllarının her birinde 2,5 milyon ton fazladan gübre ithal edildiğini belirten Aydal, 2021 yılında Türkiye’de yalnızca 4,5 milyon ton gübre tüketildiğine dikkat çekti.
Aydal, Türkiye’nin yıllık 4,5 milyon ton gübreye ihtiyaç duyması halinde sonraki üç yılda neden 7 milyon ton ve üzerinde gübre ithal edildiğinin açıklanması gerektiğini söyledi. Bu hesaplamaya göre son üç yılda ihtiyaç fazlası ithal edildiğini öne sürdüğü gübre miktarının 7,2 milyon tona ulaştığını kaydetti.
Aydal, ekilen tarım alanlarında ciddi azalış yaşandığını da belirterek gübre kullanımındaki artışın gerçek nedeninin anlaşılamadığını ifade etti.
Aydal’ın açıklaması şöyle:
“Dikkat edilirse 2023, 2024 ve 2025 yıllarında her sene 2,5 milyon ton fazladan gübre ithalatı yapılmıştır. Dikkati çeken bir diğer husus da 2021 yılındaki tüketim miktarıdır. Bu yıl sadece 4,5 milyon ton gübre tüketilmiştir. Eğer Türkiye için 4,5 milyon ton gübre yeterli ise ne olmuş da son üç yıl 7 milyon ton ve üzeri gübre ithal edilmiştir? Böylece son üç yılda fazladan ithal edilen gübre miktarı 7,2 milyon tondur.
Ekilen topraklardaki ciddi azalış göz önüne alınırsa gübre kullanımındaki bu artışların gerçek sebebi anlaşılamamıştır.”
GÜBRE İTHALATINDAKİ ARTIŞTAN KİMLER YARARLANDI?
Aydal, ihtiyaç fazlası olduğu öne sürülen gübre ithalatının gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediğinin ve ithal edilen ürünlerin nerede kullanıldığının hükümet tarafından araştırılması gerektiğini belirtti.
Gübre fiyatlarındaki artışlardan kimlerin kazanç sağladığının da açıklığa kavuşturulmasını isteyen Aydal, şu ifadeleri kullandı:
“Bu fazla olarak ithal edilen gübreler ‘Gerçekten ithal edilmiş midir, edilmişse nerede kullanılmıştır?’ sorularının gerçek cevaplarını hükümet aramalıdır. Gübre fiyatlarında yüzde 1170 seviyelerine kadar ulaşan fiyat artışlarına ‘Kimler karar vermiş, kimler nemalanmıştır?’ sorularının cevapları da aranmalıdır.”
