CHP Karabük Milletvekili ve TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu CHP Grup Sözcüsü Cevdet Akay, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı bünyesindeki 343 yatırım projesini inceleyerek kapsamlı bir rapor hazırladı. Karayolu, demiryolu, hızlı tren ve havalimanı yatırımlarının ele alındığı çalışmada, projelerin ilk yatırım veya ihale bedelleri ile güncel maliyetleri karşılaştırıldı.
Rapora göre 343 projede başlangıç bedelleri ile güncel tutarlar arasındaki toplam fark 1 trilyon 823 milyar 934 milyon liraya ulaştı.
Akay, söz konusu farkın tamamının kamu zararı olarak değerlendirilemeyeceğini belirterek enflasyon, döviz kuru, fiyat farkları ve proje kapsamındaki değişikliklerin maliyetleri artırabileceğine dikkat çekti. Ancak bu ölçekteki farkın hangi nedenlerden kaynaklandığının proje bazında ortaya konulması gerektiğini vurguladı.
ANKARA-İSTANBUL HATTINDA 216 MİLYAR LİRALIK FARK
Raporda yer verilen en dikkat çekici örneklerden biri Ankara-İstanbul Hızlı Tren Projesi oldu. Projenin ilk yatırım tutarının 78 milyon lira olduğu, güncel maliyetinin ise 216 milyar 515 milyon liraya yükseldiği belirtildi.
İki tutar arasındaki fark 216 milyar 437 milyon lira olarak hesaplandı.
Akay, başlangıç maliyetinin hangi yılın fiyatlarıyla belirlendiğinin, proje bedelinin kaç kez revize edildiğinin ve kapsamda ne gibi değişiklikler yapıldığının açıklanmasını istedi. Ayrıca projede kaç kez süre uzatımına gidildiği, ne kadar fiyat farkı ödendiği ve ek işler için yapılan harcamaların da kamuoyuna açıklanması çağrısında bulundu.
POLATLI-İZMİR HATTINDA MALİYET 101 MİLYAR LİRAYA ÇIKTI
Yıllardır tamamlanması beklenen Ankara-Polatlı-Afyonkarahisar-Uşak-Manisa-İzmir Hızlı Tren Projesi de rapordaki yüksek maliyet artışları arasında yer aldı.
İlk yatırım tutarı 3 milyar lira olan projenin güncel maliyetinin 101 milyar 487 milyon liraya ulaştığı belirtildi. Böylece başlangıç bedeli ile güncel tutar arasındaki fark 98 milyar 487 milyon lira oldu.
NUSAYBİN-CİZRE PROJESİNDE 238 KATLIK ARTIŞ
Nusaybin-Cizre-Hudut Demiryolu Projesi'ndeki değişim ise dikkat çekici bir başka örnek olarak rapora yansıdı.
Projenin ilk yatırım tutarı 385 milyon lira olarak belirlenirken güncel maliyet 91 milyar 694 milyon liraya yükseldi. Başlangıç ve güncel tutar arasındaki fark 91 milyar 309 milyon lira olarak hesaplandı.
Buna göre projenin güncel maliyeti, ilk yatırım bedelinin yaklaşık 238 katına çıktı.
HIZLI TREN PROJELERİNDE MİLYARLARCA LİRALIK FARK
Raporda diğer hızlı tren projelerindeki maliyet değişimleri de sıralandı.
Vezirhan-Köseköy Hızlı Tren Projesi'nin 6 milyar 550 milyon liralık ilk yatırım bedeli 90 milyar 44 milyon liraya ulaşırken, fark 83 milyar 494 milyon lira oldu.
Adana-Osmaniye-Gaziantep Hızlı Tren Projesi'nde ise başlangıç tutarı 4 milyar 436 milyon liradan 72 milyar 379 milyon liraya yükseldi. Projedeki maliyet farkı 67 milyar 944 milyon lira olarak hesaplandı.
Çerkezköy-Kapıkule Hızlı Tren Projesi'nin ilk yatırım tutarı 2 milyar 767 milyon lira olurken güncel maliyetinin 58 milyar 210 milyon liraya çıktığı belirtildi. Bu projedeki fark 55 milyar 443 milyon lira oldu.
HAVALİMANI PROJESİNDE DE MALİYET KATLANDI
Maliyet artışlarının yalnızca demiryolu yatırımlarıyla sınırlı olmadığına dikkat çekilen raporda, Trabzon Yeni Havalimanı da örnek gösterildi.
İlk yatırım tutarı yaklaşık 4 milyar lira olan projenin güncel maliyetinin 68 milyar 980 milyon liraya ulaştığı belirtildi. Böylece iki tutar arasındaki fark yaklaşık 64 milyar 980 milyon lira oldu.
KARAYOLLARINDA DA TABLO DEĞİŞMEDİ
Karayolu yatırımlarında da başlangıç ve güncel maliyetler arasında yüksek farklar oluştuğu ifade edildi.
Erzurum-Aziziye Ayrımı-Çat-Karlıova-Bingöl Yolu'nun ilk yatırım tutarı 17 milyon 824 bin lira iken güncel maliyeti 14 milyar 674 milyon 472 bin liraya çıktı. Fark 14 milyar 656 milyon lira olarak hesaplandı.
İzmit-Kandıra Yolu'nda yaklaşık 22,6 milyon liralık başlangıç bedelinin yaklaşık 14,1 milyar liraya yükseldiği belirtildi. Projedeki fark 14 milyar lirayı aştı.
Rize-İspir Yolu'nun ilk yatırım tutarı ise 304 milyon liradan 17 milyar 234 milyon liraya yükseldi. Aradaki fark 16 milyar 930 milyon lira olarak hesaplandı.
AKAY: MALİYET ARTIŞLARININ NEDENİ PROJE PROJE İNCELENMELİ
Cevdet Akay, 343 projede ortaya çıkan maliyet farkının tek başına kamu zararı olarak nitelendirilemeyeceğini ancak artışların nedenlerinin ayrıntılı biçimde araştırılması gerektiğini belirtti.
Akay'a göre maliyet değişimleri; enflasyon, döviz kuru, fiyat farkı ödemeleri, proje değişiklikleri, ek işler, ikmal ihaleleri, süre uzatımları ve gecikmeler gibi başlıklara ayrılmalı.
Bunun yanında yanlış planlama, gerçekçi olmayan başlangıç maliyetleri, ihale süreçlerindeki hatalar veya idari kusurlar nedeniyle ortaya çıkmış olabilecek kamu zararlarının da ayrıca belirlenmesi gerektiğini ifade etti.
“FATURAYI YURTTAŞ ÖDÜYOR”
Projelerin tamamlanma sürelerinin de maliyet artışları kadar önemli olduğunu vurgulayan Akay, uzun süren yatırımların yalnızca hizmetin yurttaşa ulaşmasını geciktirmediğini, aynı zamanda maliyetleri de artırdığını söyledi.
Gecikmelerin inşaat, işçilik ve malzeme maliyetlerinin yanı sıra fiyat farkları, finansman giderleri, proje revizyonları ve ek ödenek ihtiyacını artırabileceğini belirten Akay, 343 projenin ilk planlanan bitiş tarihleriyle güncel veya fiili tamamlanma tarihlerinin de karşılaştırılması gerektiğini kaydetti.
Akay, hükümetin yurttaşlardan tasarruf beklerken kamu yatırımlarındaki harcamaların da aynı hassasiyetle ele alınması gerektiğini belirterek, “Tasarruf yalnızca vatandaştan beklenemez. Tasarruf; kamu yatırımını doğru planlamakla, gerçekçi maliyet hesabı yapmakla, projeyi zamanında tamamlamakla ve kamu kaynağının her kuruşunu denetlemekle başlar” dedi.
SAYIŞTAY'A MALİYET DENETİMİ ÇAĞRISI
Akay, Sayıştay'a da söz konusu projelerde kapsamlı inceleme yapılması çağrısında bulundu.
Özellikle süre uzatımları, fiyat farkları, proje revizyonları, ek işler ve ikmal ihalelerinin mercek altına alınmasını isteyen Akay, yanlış planlama, ihale hataları, idari kusur veya mevzuata aykırı işlemler nedeniyle kamu zararı oluşup oluşmadığının belirlenmesini istedi.
Akay, “Kamu zararı varsa ortaya çıkarılsın” çağrısında bulunarak, kamu kaynaklarının kullanımına ilişkin hesabın açık ve denetlenebilir olması gerektiğini vurguladı.