31 Mart 2024 yerel seçimleri, 22 yıllık AKP iktidarının sandıktaki en ağır yenilgilerinden biri olarak kayıtlara geçti. 2002’den bu yana ilk kez bir seçimden ikinci parti çıkan AKP, seçmenin verdiği mesajla yerel yönetimlerde ciddi güç kaybetti.
CHP bu süreçte 15 milyon 406 bin oy ve yüzde 35.80 oy oranıyla Türkiye’nin birinci partisi oldu. Cumhuriyet'te yer alan habere göre; CHP, 14’ü büyükşehir ve 21’i il belediyesi olmak üzere toplam 395 belediye kazanırken, AKP 14 milyon 224 bin oyla yüzde 33.05’e gerileyerek 12 büyükşehir ve 12 il belediyesi dahil toplam 526 belediyede yönetimi aldı. Seçim gecesi ortaya çıkan tablo yalnızca CHP ile AKP arasındaki dengeleri değiştirmedi. Yeniden Refah Partisi yüzde 6.79 oy oranıyla iki belediye kazanarak seçimlerin dikkat çeken partilerinden biri olurken, DEM Parti yüzde 5.51 oyla üç büyükşehir ve yedi il belediyesini, İYİ Parti ise yüzde 4.61 oyla bir il belediyesini kazandı. Sandık, seçmenin iktidara güçlü bir uyarısı olarak yorumlandı. Ancak seçim sonuçlarının üzerinden aylar geçmeden yerel yönetim haritası yeniden şekillenmeye başladı. Sandıkta değişmeyen tablo, bu kez transferler ve yargı süreçleriyle değiştirildi.
84 BELEDİYE AKP’YE GEÇTİ
31 Mart seçimlerinden bu yana tam 84 belediye başkanı AKP saflarına katıldı. CHP’den 21, Yeniden Refah Partisi’nden 29, İYİ Parti’nden 8, DEVA Partisi’nden 2, Demokrat Parti’nden 2, Saadet Partisi’nden 2 belediye başkanı ile 15 bağımsız belediye başkanı AKP rozeti taktı. Bu transferlerle birlikte, seçim günü farklı siyasi tercihler yapan 1 milyon 858 bin 8 seçmenin oyu temsil ettiği belediyeler herhangi bir seçim yapılmadan AKP yönetimine geçmiş oldu. Transfer edilen belediyelerin temsil ettiği oyların büyük bölümünü CHP oluşturdu. CHP’den geçen belediyeler 1 milyon 32 bin 622 oyu temsil ederken, Yeniden Refah Partisi’nden gelen belediyeler 682 bin 941, İYİ Parti’nden gelenler 77 bin 846, bağımsız belediyeler 59 bin 728, Demokrat Parti 2 bin 379, Saadet Partisi bin 383 ve DEVA Partisi bin 109 oyla bu tabloya eklendi.
TRANSFER EDEMEDİKLERİNE SORUŞTURMA
Parti değiştirmeyen çok sayıda belediye ise bu kez yargı süreçleriyle karşı karşıya kaldı. Verilere göre seçimlerden sonra 36 belediye başkanı ve bir belediye başkanvekili hakkında tutuklama kararı verildi. Hakkında işlem yapılan isimlerin 35’i muhalefet partilerinden seçilen belediye başkanları olurken, yalnızca bir AKP’li belediye başkanı bu kapsamda görevden alındı. Soruşturmaların odağında CHP’li belediyeler yer aldı. İstanbul başta olmak üzere Adana, Antalya, Bursa ve İzmir’de çok sayıda belediye başkanı görevden uzaklaştırıldı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin yanı sıra Esenyurt, Beşiktaş, Beykoz, Beylikdüzü, Şişli, Büyükçekmece, Avcılar, Gaziosmanpaşa, Şile, Beyoğlu, Bayrampaşa, Ataşehir, Silivri ve Adalar belediyelerinde yargı süreçleri işletildi. Toplam beş belediyeye kayyım atandı. DEM Partili Hakkari, Akdeniz ve Kağızman belediyelerinde terör soruşturmaları gerekçe gösterilerek belediye başkanları görevden alınırken, CHP yönetimindeki Esenyurt ve Şişli belediyelerine de aynı gerekçeyle kayyım atandı. Kayyım uygulanmayan belediyelerde ise belediye meclisleri yeni başkanvekillerini seçti. Bu yöntem sonunda Beykoz, Gaziosmanpaşa, Bursa Büyükşehir, Akçakoca ve Bayrampaşa belediyelerinin yönetimi AKP’ye geçti. Bu beş belediye, toplam 1 milyon 116 bin 560 oyun temsil edildiği yerel yönetimlerdi.
YAKLAŞIK 3 MİLYON OYUN YÖNÜ DEĞİŞTİ
84 belediye başkanının transferiyle AKP’ye geçen 1 milyon 858 bin 8 oy ile belediye meclisi kararları sonucu yönetimi değişen belediyelerin temsil ettiği 1 milyon 116 bin 560 oy birlikte değerlendirildiğinde ortaya dikkat çekici bir tablo çıkıyor. Buna göre AKP, 31 Mart seçimlerinden sonra toplam 2 milyon 974 bin 568 oyun temsil ettiği belediyeleri, seçmen yeniden sandığa gitmeden yönetmeye başladı. Bu oyların 2 milyon 149 bin 182’si CHP, 682 bin 941’i Yeniden Refah Partisi, 77 bin 846’sı İYİ Parti, 59 bin 728’i bağımsız adayların, kalan kısmı ise Demokrat Parti, Saadet Partisi ve DEVA Partisi seçmenlerine ait. 31 Mart gecesi ortaya çıkan tabloya göre seçmen AKP’yi ilk kez ikinci parti konumuna düşürmüş, yerel yönetimlerde yeni bir siyasi denge kurmuştu. Aradan geçen süreçte ise transferler, kayyım uygulamaları, tutuklamalar ve belediye meclisi kararlarıyla sandığın ortaya çıkardığı yerel yönetim haritası önemli ölçüde değişti. Sandık aynı kaldı, seçmen yeniden oy kullanmadı ancak yaklaşık 3 milyon oyun temsil ettiği belediyelerin yönetimi el değiştirdi.
