ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ile Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gelişmeler küresel petrol piyasasını hareketlendirdi. Petrol fiyatlarında yaşanan yükselişin ardından Türkiye’de akaryakıt fiyatlarını sınırlamaya yönelik yeni bir düzenleme yürürlüğe girdi. Resmî Gazete’de yayımlanan kararla birlikte eşel-mobil sistemi yeniden devreye alındı.
PETROL FİYATLARINDAKİ ARTIŞ AKARYAKITA YANSIDI
Küresel ölçekte yaşanan jeopolitik gerilimler petrol piyasasını doğrudan etkiledi. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik operasyonları ile İran Devrim Muhafızları’nın Hürmüz Boğazı’nda uyguladığı geçiş ambargosu, petrol fiyatlarının yükselmesine neden oldu.
Petroldeki bu artış Türkiye’de akaryakıt fiyatlarına da zam baskısı oluşturdu. Motorin için daha önce gündeme gelen 6,69 liralık zam ise eşel-mobil sisteminin yeniden uygulanabileceği beklentisi nedeniyle ertelenmişti.
EŞEL-MOBİL SİSTEMİ YÜRÜRLÜĞE GİRDİ
Resmî Gazete’de yayımlanan düzenleme ile eşel-mobil sistemi resmen yürürlüğe girdi. Buna göre uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurlarındaki artışlar nedeniyle akaryakıt fiyatlarında oluşacak yükselişin yüzde 75’lik kısmı, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden karşılanacak.
Bu mekanizma kapsamında, fiyat artışlarının önemli bir bölümü vergi indirimiyle dengelenerek doğrudan pompa fiyatlarına yansımasının önüne geçilecek.
EŞEL-MOBİL SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIYOR?
Eşel-mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarında yaşanabilecek ani yükselişlerin tüketiciye ve enflasyona etkisini azaltmayı amaçlıyor. Sistem şu şekilde işliyor:
Petrol fiyatı veya döviz kuruna bağlı maliyet artışı yaşandığında ÖTV düşürülüyor.
Böylece fiyat artışı pompaya sınırlı şekilde yansıyor veya tamamen engelleniyor.
Fiyatlar düştüğünde ise ÖTV yeniden artırılarak daha önce yapılan vergi indirimleri dengeleniyor.
Örneğin, motorinin vergiler hariç fiyatı 20 kuruş artarsa, ÖTV aynı miktarda azaltılarak pompa fiyatının sabit kalması sağlanabiliyor.
DAHA ÖNCE DE UYGULANMIŞTI
Eşel-mobil sistemi Türkiye’de daha önce de uygulanmıştı. Ancak 2021 yılının son çeyreğinde, döviz kurunda yaşanan sert yükseliş nedeniyle akaryakıt ürünlerinde sistem kaldırılmıştı.
Yeni düzenleme ile birlikte, küresel enerji piyasalarındaki dalgalanmaların Türkiye’deki akaryakıt fiyatlarına etkisinin sınırlandırılması hedefleniyor.