Gaziantep’te yaklaşık 863 yıllık geçmişe sahip Kadı Kemaleddin (Boyacı) Camisi’nde sürdürülen restorasyon çalışmaları tartışma yarattı. Tarihi caminin minberindeki özgün parçaların yenileriyle değiştirilmesinin planlandığını belirten sanat tarihçisi ve arkeolog Turgay Hortoğlu, çalışmanın tarihi eserde geri dönüşü olmayan tahribata yol açabileceği uyarısında bulunarak restorasyonun durdurulmasını istedi.
Boyacı Camisi’nin minberi üzerine uzun yıllardır araştırma yapan Hortoğlu, eserin üzerinde hatemkâri tekniğiyle oluşturulmuş, yaklaşık 1 milimetre çapındaki binlerce parçadan meydana gelen özgün bir süsleme kompozisyonu bulunduğunu belirtti.
“HER MODÜL FARKLI BİR KOMPOZİSYON BARINDIRIYOR”
Minberin yüzeyindeki bazı süslemelerin zaman içerisinde döküldüğünü, bazı bölümlerin ise tamamen boşaldığını ifade eden Hortoğlu, bu parçaların yalnızca estetik özellik taşımadığını vurguladı.
Hortoğlu, “Bu modüllerin içerisindeki süslemelerin her biri birbirinden farklı. Üzerinde ebced değerleri ve sayısal değerleri olan bir kompozisyon barındırıyor” diyerek, yapılacak müdahalenin eserin tarihi ve sanatsal niteliği açısından önemli sonuçlar doğurabileceğini söyledi.
Restorasyonu gerçekleştirecek usta ve firma yetkilileriyle görüştüğünü aktaran Hortoğlu, kendisine minberin yüzeyinde dökülen hatemkâri parçaların yenileriyle değiştirileceği, eksik modüllerin tamamlanacağı ve eserin yenilenmiş bir görünüme kavuşturulacağının aktarıldığını belirtti.
“ORİJİNAL DOKUSU BOZULABİLİR”
Minberin yaklaşık 863 yıllık bir tarihi eser olduğunu hatırlatan Hortoğlu, eserin geçmiş dönemlerde geçirdiği onarımların izlerini de taşıdığını ifade etti.
Hortoğlu, yeni bir restorasyonla bu izlerin ortadan kalkabileceği uyarısında bulunarak, minberdeki ebced değerleri ve özgün kompozisyonun da zarar görebileceğini savundu.
“Minberin orijinal dokusu bozulacak, hangi parçası yeni, hangi parçası eski anlaşılmayacak” diyen Hortoğlu, mevcut minberin korunması ve ziyaretçiler için ayrıca bir replikasının hazırlanması gerektiğini söyledi.
“MİNBERE DOKUNULMAMALI, REPLİKASI YAPILMALI”
Restorasyon çalışmalarında temel yaklaşımın mevcut tarihi dokuyu korumak olması gerektiğini vurgulayan Hortoğlu, mevcut eserin değiştirilmesinin koruma anlayışıyla bağdaşmadığını ifade etti.
Hortoğlu, Boyacı Camisi minberinin UNESCO açısından Gaziantep’in kültürel mirasına değer katabilecek nitelikte olduğunu savunarak, “Bir benzeri, replikası yapılmalı, orijinal minber de müzeye kaldırılmalı” önerisinde bulundu.
İSLAM AHŞAP SANATININ ÖNEMLİ ESERLERİNDEN BİRİ
Hortoğlu’na göre Boyacı Camisi’nin minberi yalnızca Gaziantep açısından değil, İslam sanat tarihi bakımından da önemli bir ahşap eser niteliği taşıyor.
Minberin, Halep Atabeyi Nureddin Mahmud Zengi tarafından yaptırılan ve daha sonra Mescid-i Aksa’ya yerleştirilen ünlü minberle aynı sanat geleneğinin ürünü olduğunu belirten Hortoğlu, bu nedenle eserin uluslararası ölçekte değerlendirilerek korunması gerektiğini dile getirdi.
BAŞVURULARA YANIT GELMEDİ
Hortoğlu, restorasyonun durdurulması talebiyle 18 Mayıs’ta Vakıflar Genel Müdürlüğü, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Gaziantep Valiliği, Gaziantep Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu ve Gaziantep İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’ne dilekçeyle başvurduğunu açıkladı.
Hortoğlu, yaptığı başvurulara bugüne kadar herhangi bir yanıt verilmediğini belirterek, tarihi minberle ilgili müdahale planının yeniden değerlendirilmesi çağrısında bulundu.
“AHŞAP ESERLER BİLİM KOMİSYONU KURULMALI”
Kültürel ve Doğal Mirası İzleme Platformu Başkanı ve arkeolog Nezih Başgelen de tarihi minberin korunması için çağrıda bulundu.
Başgelen, 863 yıllık minberin restorasyon nedeniyle ciddi bir tahribat tehlikesiyle karşı karşıya olmasının üzücü olduğunu belirterek, eserin İslam ahşap sanatının önemli örneklerinden biri olduğunu ifade etti.
Mescid-i Aksa’daki Selahaddin Eyyubi minberinin ikizi olarak kabul edilen eserin zarar görmemesi için uzmanların acil çağrılar yaptığını belirten Başgelen, koruma kararlarının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini savundu.
Başgelen, ilgili mevzuat kapsamında bölge kurullarının kararlarına karşı Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu’na itiraz edilebileceğini hatırlatarak, tartışmalı restorasyon projesinin Yüksek Kurul tarafından yeniden incelenmesini istedi.
Başgelen ayrıca, bağımsız bir “Ahşap Eserler Bilim Komisyonu” oluşturularak Boyacı Camisi minberi için uzmanların görüşleri doğrultusunda, eserin özgünlüğünü koruyacak bir çözüm geliştirilmesi çağrısında bulundu.
