Bankaların ATM hazne kapasitelerini ağırlıklı olarak 100 ve 200 TL’lik banknotlara ayırması, piyasada küçük ölçekli nakit akışını sekteye uğrattı. 5, 10 ve 20 TL’lik banknotların ardından 50 TL’nin de birçok ATM'de sistem dışına itildi.
MİKRO HARCAMALAR VE DÜŞÜK BAKİYELER ETKİLENDİ
ATM'lerde en düşük para çekme limitinin fiilen 100 TL’ye yükselmesi, sokak ekonomisindeki mikro harcamaları doğrudan etkiledi. Fırın, dolmuş, semt pazarı ve ulaşım kartı dolumu gibi 20-50 TL bandındaki ödemelerde nakit döngüsü zorlaştı. Hesabında 100 TL'nin altında (40 TL, 70 TL vb.) bakiyesi olan öğrenciler ve dar gelirli vatandaşlar, ATM'ler küçük banknot vermediği için bu tutarları çekemedi.
ESNAFTAN "BOZUK PARA GETİRENE EKMEK BEDAVA" KAMPANYALARI
Küçük banknot ve madeni para sıkıntısı nedeniyle para üstü veremeyen mahalle esnafı, nakit ihtiyacını karşılamak için kendi çözümlerini üretmeye başladı.
Türkiye gazetesinden Kaan Zenginli'nin haberine göre bazı fırın ve marketler, camlarına "Küçük banknot ve madeni para bozulur" ilanları astı. 100 TL değerinde bozuk veya madeni para getiren müşterilere ücretsiz ekmek veya simit veren işletmeler ortaya çıktı. Kimi mahalle esnafının ise 100 liralık bozuk paraya karşılık 102 TL ile 105 TL arasında değişen komisyonlu ödemeler yaptığı, dolmuş şoförlerinin ise "bozuk parası olana öncelik" uyarıları astığı görüldü.
FİYAT YUVARLAMA VE "GİZLİ ENFLASYON" TEHLİKESİ
Piyasadaki küçük para dolaşımının azalması, perakende sektöründe fiyatların "düz hesap" yapılarak bir üst tutara yuvarlanması alışkanlığını tetikledi. Para üstü bulunamadığı için yukarı yönlü yapılan bu yuvarlamalar, özellikle dar gelirli kesimin bütçesine ek bir yük olarak yansıyor. Analistler, ATM'lerdeki bu düzenlemenin gelecekte daha büyük değerli banknotlara (500 TL) yer açma hazırlığı olabileceğini iddia ediyor.
EKONOMİST UYARISI: "ENFLASYON BANKNOT KOMPOZİSYONUNU YUTTU"
Gelişmeleri değerlendiren Ekonomist Ahmet Karaoğlu, durumun bankaların operasyonel tercihinden ziyade enflasyonun fiziksel bir sonucu olduğunu belirtti. Karaoğlu şu uyarılarda bulundu:
"ATM haznelerinin fiziki bir sınırı var ve ortalama işlem tutarları artınca bankalar mecburen 100 ve 200 TL’lik banknotlara yer açmak zorunda kaldı. Ancak bunun sokaktaki maliyeti ağır oluyor. Fiyatların yukarı yuvarlanması dar gelirlinin cebine 'gizli enflasyon' olarak yansıyor. Piyasada acilen küçük esnafı rahatlatacak bir nakit akışı planlaması yapılmazsa, sokak ekonomisinde ticaret kilitlenme noktasına gelebilir."